Cubrân Mes‘ûd’un Arap sözlükbilimindeki yeri

Abstract

Bu çalışmada, Cubrân Mes‘ûd’un er-Râid sözlüğü üzerinden Arap sözlükçülüğündeki yerinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Bu değerlendirme kapsamında Arap sözlükçülüğünün seyri, klasik ve modern dönemdeki Arap sözlüklerinde uygulanan sistemlerin karşılaştırma yoluyla sözlükbilim kriterlerine göre incelenmesi de hedeflenmektedir. Literatür taraması sonucunda er-Râid sözlüğüyle ilgili kapsamlı bir çalışmanın yapılmadığı, ülkemizde modern Arapça sözlükler hakkında araştırmaların yeterli düzeyde olmadığı saptanmıştır. Dolayısıyla bu çalışmanın akademik alandaki boşluğu dolduracağı düşünülmektedir. Çalışma kapsamında çok yönlü, eleştirel ve analitik bir bakış açısıyla tümevarım ve karşılaştırma yöntemi uygulanmıştır. Arap sözlüklerinde kullanılan sistemler özellikle de er-Râid’de uygulanan “telaffuza dayalı sistem” incelenmektedir. Modern dönem Arap sözlükleri ele alınarak klasik dönemde yazılmış sözlüklerle aralarındaki benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmeye çalışılmıştır. er-Râid sözlüğünün kelime türleri ve terimler bakımından analizi yapılırken klasik ve modern döneme ait Arap sözlüklerinden istifade edilmiştir. Ayrıca kişisel gayretlerle kaleme alınan er-Râid’in komisyon tarafından hazırlanan farklı sözlükler üzerinden değerlendirilmesi yapılmıştır. Sonuç olarak, er-Râid’in Arapça sözlükler içinde başvuru kaynaklarından biri olabileceği görülmektedir. Fakat Arap dili konusunda daha detaylı ve ileri seviyede bilgi sahibi olmak isteyen kimseler için yetersiz kalacağı düşünülmektedir. Bununla birlikte son dönem Arapça sözlük çalışmalarının da seyrine bakılarak sözlüklerin bireysel çabalarla değil farklı alanlardaki uzmanlardan oluşan komisyonlar tarafından hazırlanmasının daha isabetli ve uygun olacağı sonucuna varılmıştır.This study aims to evaluate the position of Jubran Masoud’s er-Raid dictionary within the tradition of Arabic lexicography. Within this framework, the trajectory of Arabic lexicography is examined by comparing the systems employed in both classical and modern Arabic dictionaries in accordance with lexicographic criteria. A review of the literature has revealed that no comprehensive study has been conducted on er-Raid, and that research on modern Arabic dictionaries in Turkey remains insufficient. Therefore, this study is expected to fill an academic gap in the field. The research adopts an inductive and comparative methodology, approached from a multifaceted, critical, and analytical perspective. Particular attention is devoted to the system applied in Arabic dictionaries, with a special focus on the “pronunciation-based system” used in er-Raid. Modern Arabic dictionaries are examined alongside classical works in order to identify similarities and differences between them. In analyzing the classification of word types and terminology in er-Raid, reference has been made to both classical and modern Arabic dictionaries. Moreover, the evaluation of er-Raid which was compiled through individual effort- has been carried out in comparison with other dictionaries produced by committees. The findings indicate that er-Raid can serve as one of the reference works in the field of Arabic lexicography. However, it may be considered insufficient for those seeking more detailed and advanced knowledge of the Arabic language. In addition, by considering the trajectory of modern Arabic lexicographical works, the study concludes that dictionaries are more effectively and appropriately compiled not through individual efforts, but by committees consisting of experts from different fields.