Hammâd b. Ebû Süleyman’ın hadisçilik anlayışı

Abstract

Hanefî silsilenin önemli köşe taşlarından biri olan Hammâd b. Ebû Süleyman; Abdullahb. Mes‘ûd, Hz. Aişe ve Hz. Ali gibi fakih sahâbîlerin ilmî anlayışlarıyla şekillenen Kûfe ekolünün de inşacılarından biridir. Ehl-i re’y olarak da adlandırılan bu ekolün rivayet ilmi konusundaki yaklaşım ve yöntemlerinin, haber merkezli teşrî usulünü benimseyen ehl-i hadîsten farklı olduğu görülmektedir. Hammâd b. Ebû Süleyman özelinde bu farkı ortaya koyabilmek amacıyla hazırlanan bu tezde, ehl-i hadîsin yaklaşım ve usullerini en belirgin şekilde yansıttığı düşünülen Kütüb-i Tis‘a’da mevcut Hammâd rivayetleri incelenmiştir. Bu inceleme neticesinde Hammâd’ın rivayetlerinde inkıtâ, infirâd, idrâc ve mana rivayeti gibi hadis münekkitlerinin cerh unsuru olarak telakki ettikleri birtakım tasarruflar olduğu müşahede edilmiştir. Ancak ehl-i hadîs ölçütleri doğrultusunda şekillenen rivayet esaslarının aksine bu hususiyetlerin, bir ehl-i re’y fakihi olarak telakki edilen Hammâd’ın rivayet anlayışı ve yöntemine işaret eden bilinçli (farkındalıklı) tasarrufları olduğu düşünülmektedir.

Hammad b. Ebu Sulayman, one of the important cornerstones of the Hanafi lineage, is also one of the founders of the Kufa school, which was shaped by the scientific understanding of the jurists like Abdullah b. Mesud, Hz. Aişe, Hz. Ali and Hz. Ömer. It is seen that the approaches and methods of this school, which is also called as Ahl-i Ray, are different from the Ahl-i Hadith, which adopts the news-centered theological method. In this thesis, which was prepared in order to reveal this difference in Hammad, the Hammad narrations available in Kutub-i Tis‘a, which are thought to reflect the approaches and methods of the people of hadis most clearly, are examined. As a result of this examination, a number of dispositions that were considered by hadith critics as an element of cerh such as inkıta, infirad, idrac and mana narration in Hammad’s narrations were observed. However, contrary to the principles of narration shaped in line with the criteria of Ahl-i Hadith, these features are thuoght to be the conscious dispositions of Hammad, who is regarded as a jurist of Ahl-i Ray, pointing to this understanding and method of narration.