Koroner arter hastalığı olan bireylerin sağlık okuryazarlık düzeyleri, hasta ilaç uyumu ve aktiflik düzeylerinin değerlendirilmesi

Abstract

Bu çalışma koroner arter hastalığı (KAH) olan bireylerin sağlık okuryazarlık düzeyleri, hasta ilaç uyumu ve aktiflik düzeylerinin değerlendirilmesi amacıyla yapıldı. Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı nitelikteki araştırma, 15.04.2024-08.11.2024 tarihleri arasında Bursa Şehir Hastanesi kardiyoloji kliniklerinde KAH tanısı ile yatan 371 hasta ile yürütüldü. Araştırmanın verilerinin toplanmasında, Kişisel Bilgi Formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32), Hasta Aktiflik Düzeyi Ölçeği kullanıldı. Araştırmanın verileri, IBM SPSS Statistics 26 programında ortalamalar, standart sapma, yüzdelikler, Kolmogorow Smirnov, Bağımsız Örneklem T, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Tukey, Pearson, Spearman’s rho Korelasyon testleri ile değerlendirildi. KAH olan bireylerin yaş ortalaması 63,06 (±12,733)’tür. Bireylerin %56,6’sı erkek, %39,1’i ilkokul mezunudur. En sık görülen ek hastalıklar hipertansiyon (%66), diyabet (%45)’dir. Hastaların TSOYÖ-32 puan ortalamaları 24,62±13,09, Hasta Aktiflik Düzeyi puan ortalaması 65,54±18,21’dir. “İlaçlarımı kullanmayı unuturum.”, “İlacı bıraktığım dönemler olur.” ve “İlacı yan etkilerinden dolayı bıraktığım olur.” ifadelerine evet yanıtını verenlerde sağlık okuryazarlığı ve hasta aktiflik düzeyi puan ortalamaları, daha düşüktür. Sağlık okuryazarlığının ve hasta aktifliğinin ileri yaş, kadın cinsiyet, düşük eğitim düzeyi, geniş aile yapısı, düşük gelir düzeyi, ek kronik hastalık varlığı, hastane yatış sayısı, medikal tedavi uygulanması, hastalık süresinin uzaması, günlük kullanılan ilaç sayısının fazla olması ilaç yan etkisinin bulunması, hastalık hakkında bilgi sahibi olmama durumu ve bilgi sahibi olanlarda alınan bilgi kaynağının aile, arkadaş gibi yakın çevreden olması, ilaç kullanımını unutma, ilacı yan etkileri nedeniyle bırakma gibi durumlarda negatif yönde etkilendiği saptandı. Sağlık okuryazarlığı puanı ile hasta aktiflik düzeyi puanı arasında pozitif yönde korelasyon olduğu (r=0,816; p<0,001) belirlendi. Koroner arter hastalarında sağlık okuryazarlığı, ilaç uyumu ve hasta aktifliğinde etkilidir. Sağlık okuryazarlığını teşvik eden program ve kampanyaların yapılması, buna yönelik sağlık politikalarının uygulanmasının yararlı olacağı düşünülmektedir. Koroner arter hastalarında sağlık okuryazarlığı, ilaç uyumu ve hasta aktifliğinde etkilidir. Sağlık okuryazarlığını teşvik eden program ve kampanyaların yapılması, buna yönelik sağlık politikalarının uygulanmasının yararlı olacağı düşünülmektedir.This study was conducted to evaluate the health literacy levels, patient medication compliance and activity levels of individuals with coronary artery disease (CAD). The descriptive and correlational study was conducted between 15.04.2024- 08.11.2024 with 371 patients hospitalised in Bursa City Hospital cardiology clinics with a diagnosis of CAD. Personal Information Form, Turkey Health Literacy Scale (TSOY-32), Patient Activism Level Scale were used to collect the data of the study. The data of the study were evaluated by means, standard deviation, percentages, Kolmogorow Smirnov, Independent Sample T, One-Way Analysis of Variance (ANOVA), Tukey, Pearson, Spearman's rho Correlation tests in IBM SPSS Statistics 26 programme. The mean age of individuals with CAD was 63.06 years (±12.733). 56.6% of the individuals were male and 39.1% were primary school graduates. The most common comorbidities were hypertension (66%) and diabetes (45%). The mean score of TSOYÖ-32 was 24.62±13.09 and the mean score of Patient Activity Level was 65.54±18.21. The mean scores of health literacy and patient activism level were lower in those who answered yes to the statements ‘I forget to take my medication’, ‘There are periods when I stop taking the medication’ and ‘I stop taking the medication because of its side effects’. It was found that health literacy and patient activism were negatively affected by advanced age, female gender, low education level, large family structure, low income level, presence of additional chronic diseases, number of hospitalisations, application of medical treatment, prolongation of disease duration, high number of drugs used daily, presence of drug side effects, lack of information about the disease and the source of information received from close environment such as family and friends, forgetting the use of medication, stopping the drug due to side effects. It was determined that there was correlation between the health literacy score and the patient activity level score (r=0.816; p<0.001). Health literacy is effective in medication adherence and patient activism in coronary artery disease patients. It is recommended that programmes and campaigns promoting health literacy should be carried out and health policies should be implemented accordingly.