Tatlı sorgumda sulama seviyesi, ekim sıklığı ve azot dozlarının tane verimi ve verim öğeleri üzerine etkileri

Abstract

Bursa ekolojik koşullarında kurulan bu araştırmanın amacı farklı sulama seviyeleri, ekim sıklıkları ve azot dozlarının tatlı sorgum üretiminde yüksek verim ve kaliteli verim öğeleri elde edecek uygulamaları belirlemektir. Denemeler 2022 ve 2023 yıllarında Bursa Uludağ Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin deneme alanlarında yürütülmüştür. Denemelerde dört farklı sulama seviyesi (%0 ETc (bitki su tüketimi), %33 ETc, %66 ETc ve %100 ETc), iki farklı bitki sıklığı (14286 bitki/da ve 28571 bitki/da), dört farklı azot dozu (0 kg/da, 7 kg/da, 14 kg/da ve 21 kg/da) kullanılmıştır. Araştırmalar, Tesadüf Blokları Deneme Deseninde Bölünen Bölünmüş Parseller Deneme Düzenine göre yürütülmüş ve 3 tekerrürlü olarak planlanmıştır. Çalışmalarda ana parsellere sulama seviyeleri, alt parsellere bitki sıklıkları ve altın altı parsellere azot dozları yerleştirilmiştir. Sonuçlara göre, ana faktörler ve interaksiyonlarının incelenen tüm özellikler üzerinde önemli etkileri olduğu belirlenmiştir. Bursa koşullarında değişen iklim şartları altında incelenen tüm özellikler ile ilgili susuz parsellere karşılık sulanan parseller arasında önemli farklılıklar ortaya çıkarmış ve en yüksek değerler %100 ETc sulama seviyesinden elde edilmiştir. Bursa koşullarında 14286 bitki/da düşük bitki sıklığı salkımda tane ağırlığı ve bin tane ağırlığını en üst seviyeye taşırken, en yüksek tane verimi 28571 bitki/da bitki sıklığından elde edilmiştir. Farklı etkilere sahip azot dozlarında en yüksek tane verimi 21 kg/da azot dozunda tespit edilmiştir. Araştırmada, ikili interaksiyonlar incelendiğinde, 28571 bitki/da bitki sıklığı ve artan sulama seviyelerinin etkileşimi ile tane veriminde artış gözlenmiştir, en yüksek tane verimini 1653 kg/da ile yağışlı geçen 2022 yılında 28571 bitki/da bitki sıklığı ve %100 ETc sulama seviyesi interaksiyonundan elde edilirken, kurak geçen 2023 yılında 28571 bitki/da bitki sıklığı ve %33 ETc sulama seviyesi interaksiyonundan elde edilmiştir. Yağışın fazla olduğu 2022 yılında tüm azot dozlarında sulama seviyesi arttıkça tane verimi de artış göstermiştir ancak kurak iklime sahip 2023 yılında sulama seviyesi ve azot dozunun birlikte artması tane verimini iki yönlü arttırmıştır. Bitki sıklığı ile azot dozlarının interaksiyonunda, en yüksek tane verimi 28571 bitki/da bitki sıklığı ve 21 kg/da azot dozunun etkileşiminde belirlenmiştir. Üçlü interaksiyonlar sonucu, tane verimi bakımından farklı iklime sahip iki deneme yılında benzer sonuçlar elde edilse de 2022 yılında %100 ETc sulama seviyesi, 28571 bitki/da bitki sıklığının 0 kg/da ve 14 kg/da azot dozlarının interaksiyonlarında en yüksek değer elde edilirken, 2023 yılında %66 ETc ve %100 ETc sulama seviyelerinin, 28571 bitki/da bitki sıklığında, 21 kg/da azot dozu ile girdikleri etkileşim sonucu en yüksek değer elde edilmiştir.The aim of this research, which was established under Bursa ecological conditions, was to determine the applications of different irrigation levels, planting frequencies and nitrogen doses to obtain high yield and quality yield components in sweet sorghum production. The trials were conducted in 2022 and 2023 in the experimental fields of Bursa Uludağ University Application and Research Center. Four different irrigation levels (0% ETc (crop evapotranspiration), 33% ETc, 66% ETc and 100% ETc), two different plant densities (14286 plants/da and 28571 plants/da), four different nitrogen doses (0 kg/da, 7 kg/da, 14 kg/da and 21 kg/da) were used. The studies were planned in a randomized block design with 3 replications using a split-plot experimental design. Irrigation levels were placed in main plots, plant densities in sub-plots and nitrogen doses in sub-plots. According to the results, it was determined that the main factors and their interactions had significant effects on all traits examined. Under varying climatic conditions in Bursa conditions, there were significant differences between irrigated plots and non-irrigated plots for all traits examined and the highest values were obtained from 100% ETc irrigation level. Under Bursa conditions, the highest grain yield was obtained from plant density of 28571 plants/da, while the highest grain yield was obtained from plant density of 14286 plants/da. In nitrogen doses with different effects, the highest grain yield was obtained at 21 kg/da nitrogen. In the study, when the binary interactions were analyzed, an increase in grain yield was observed with the interaction of plant density of 28571 plants/da and increasing irrigation levels, the highest grain yield of 1653 kg/da was obtained from the interaction of plant density of 28571 plants/da and 100% ETc irrigation level in the wet year 2022, while it was obtained from the interaction of plant density of 28571 plants/da and 33% ETc irrigation level in the dry year 2023. In 2022, when rainfall was high, grain yield increased as irrigation level increased in all nitrogen doses, but in 2023, which had a dry climate, the increase in irrigation level and nitrogen dose together increased grain yield in both directions. In the interaction of plant density and nitrogen doses, the highest grain yield was determined in the interaction of 28571 plant/da plant density and 21 kg/da nitrogen dose. As a result of triple interactions, although similar results were obtained in two experimental years with different climates in terms of grain yield, the highest value was obtained in the interactions of 100% ETc irrigation level, 28571 plant/da plant density, 0 kg/da and 14 kg/da nitrogen doses in 2022, while the highest value was obtained as a result of the interaction of 66% ETc and 100% ETc irrigation levels, 28571 plant/da plant density and 21 kg/da nitrogen dose in 2023.