Azerbaycan’da sürdürülebilir tarım ve çevre ilişkisi

Abstract

Son yıllarda çevre kirliliği ve bu kirliliğe neden olan temel faktörlerin belirlenmesi, önemli bir konu haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, Azerbaycan`da tarım sektörü ve çevre kirliliği arasındaki ilişkiyi 1992-2018 dönemi için araştırmaktır. Çalışmadaki bağımlı değişken çevre kirliliğinin ölçütü olarak değerlendirilen tarımsal sera gazı emisyonlarıdır (CO2 eşdeğeri). Açıklayıcı değişkenler olarak ise dört farklı tarımsal girdi ve dört farklı tarımsal makro gösterge olmak üzere sekiz değişken seçilmiştir. Söz konusu değişkenlerin tarımsal emisyonlar üzerindeki etkisini araştırmak için zaman serisi yöntemlerinden birim kök testleri, ARDL sınır tesi, FMOLS, DOLS ve CCR uzun dönem tahmincileri, Granger nedensellik analizi ve varyans ayrıştırma analizleri kullanılmıştır. Bulgular, tarımsal girdi değişkenlerinden; kimyasal gübre tüketimi, hayvan sayısı ve pestisit kullanımının tarımsal emisyonlar üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı, tarımsal enerji tüketiminin ise negatif ve anlamlı etkisinin olduğunu göstermektedir. Tarımsal makro gösterge değişkenlerinden ise, bitkisel ve hayvansal üretim endeksinin tarımsal emisyonlar üzerinde pozitif ve anlamlı etkisinin olduğu sonucu bulunmuştur. Granger nedensellik testinin sonuçlarına göre, kimyasal gübre tüketimi, hayvan sayısı, bitkisel ve hayvansal üretim endeksi değişkenlerinden tarımsal emisyonlara doğru nedensellik ilişkisinin olduğu belirlenmiştir. Farklı zaman serisi yöntemleri ile elde edilmiş sonuçların tamamı genel olarak değerlendirdiğinde, Azerbaycan`da tarımsal emisyonların artmasında en çok etkisi olan değişkenlerin sırasıyla hayvan sayısı, kimyasal gübre tüketimi ve pestisit kullanımı olduğu görülmektedir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar tarımsal sera gazı emisyonlarına yönelik olan bilgilere katkı sağlayacak, politika yapıcılar ve kamuoyu için aydınlatıcı bir rol oynayacaktır.

In recent years, environmental pollution and determining the main factors causing this pollution have become an important issue. This study investigates the relationship between the agricultural sector and environmental pollution in Azerbaijan for 1992-2018. The dependent variable in the study is the agricultural greenhouse gas emissions (CO2 equivalent). Eight variables were selected as explanatory variables: four agricultural inputs and four agricultural macro indicators. Unit root tests, ARDL boundary test, FMOLS, DOLS and CCR long-term estimators, Granger causality analysis and variance decomposition analyses were used to investigate the effect of these variables on agricultural emissions. The results show that from agricultural input variables, chemical fertilizer consumption, animal count, and pesticide use positively and statistically significantly affect agricultural emissions. In contrast, agricultural energy consumption has a negative and significant effect. From agricultural macro indicator variables, it was found that the crop and animal production index had a positive and significant effect on agricultural emissions. According to the Granger causality test results, it was concluded that there are a causality relationship from chemical fertilizer consumption, livestock number, crop and livestock production index variables towards agricultural emissions. Considering all the results obtained, it is seen that the variables that have the most effect on the increase in agricultural emissions in Azerbaijan are the number of livestock, the consumption of chemical fertilizers and the use of pesticides, respectively. The results from the research will contribute to the information on agricultural greenhouse gas emissions and will play an enlightening role for policymakers and the general public.