Coğrafi bilgi sistemleri desteği ile küçük havzalarda taşkın risk analizi: Bursa ili İnegöl ilçesi Kalburt Deresi örneği

Abstract

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yeryüzünde yer alan bölgeler, coğrafi varlıklar ile bu alanlarda meydana gelen olay ve faaliyetlere ilişkin, niteliksel ve niceliksel ve konum verilerinin entegrasyonunu sağlayarak analiz, değerlendirme ve çözüm üretimi sunan bilgisayar tabanlı sistemdir. Gün geçtikçe günlük yaşam ve yaşamsal faaliyetlerde daha çok var olmaya başlayan CBS, doğal afet tahmin, tespit ve tedbir çalışmalarında süreci kolaylaştırıcı ve hızlandırıcı bir rol üstlenmektedir. Bu çalışmada Bursa İli İnegöl İlçe sınırlarında yer alan Kalburt Deresi’nin taşkın riski Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) desteğiyle analiz edilmiştir. Çalışma kapsamında Kalburt Deresi dört farklı yöntem ile değerlendirilmiştir; Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS), HEC-RAS hidrolik modelleme, hidrolojik ve morfometrik analizler. Analiz sürecinde AHS yöntemi kapsamında kullanılan coğrafi faktörlerin değerlendirilmesi ve hidroloji analizleri ArcMap 10.2.2 CBS yazılımı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Dereye ilişkin hidrolik modelleme ise HEC-RAS 6.5 yazılımı kullanılarak oluşturulmuştur. Morfometrik analiz hesaplamaları ile AHS yöntemine ilişkin hesaplamalar Microsoft Office Excel programı aracılığıyla yapılmıştır. Çalışmada sonucunda Kalburt Deresine ait iki farklı yöntemle taşkın risk haritaları oluşturulmuştur. Bu haritalardan ilki, Çok Kriterli Karar Verme Tekniklerinden biri olan (ÇKKV) Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) metodu ile, diğeri ise HEC-RAS hidrolik modelleme kullanılarak oluşturulmuştur. Elde edilen analiz sonuçları, kullanılan yöntemlerin birbiriyle uyumlu ve tutarlı çıktılar verdiğini göstermektedir. Her iki yöntemle üretilen taşkın risk haritaları taşkın riski altında olan alanları göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma Kalburt Deresi özelinde gerçekleştirilecek taşkın kontrolü ve ıslah projeleri için bilimsel temelli ve karar verme süreçlerine katkı sunabilecek nitelikte veriler sunmaktadır.Geographic Information System is computer based system that serves analysis, evaluation and solution production by supplying quantative and qualitative integration releated with areas located on the earth, geographic entities and incidents occured and activities on this areas.The GIS which are becoming more and more in daily life and daily life activities, plays a facilitator and accelerator role at forecasting, detecting and precaution works of natural disaster. In this study, flood risk analysis of Kalburt Stream, that is located in Bursa Province, İnegöl District boundaries, has been carried out with GIS support. Kalburt Stream is evaluated with four different methods; Analytic Hierrarchy Process (AHP), HEC-RAS hydroulic modelling, hydrologic and morphometric analysis. During the process, geographic factors analysis used in AHP method and hydroulic analysis carried out through ArcMap 10.2.2 GIS software. Kalburt Stream’s hydroulic modelling is generated with HEC-RAS 6.5 software and calculations of morphometric analysis and AHP method carried out in the Microsoft Office Excel programme. End of the study,there are two different flood risk maps are created with two different analysis method. First of this maps is generated with AHP,one of the Multi Criteria Decision Making methods, other is generated with HEC-RAS hydroulic modelling. Obtained analysis method shows that the used methods are in this study gave consistent and competible outputs with each other. Both of maps generated two different methods, displays areas under the flood risk. As a consequence, this study is offering scientific based and contributing decision making process qualified datas for flood control and reclaim projects for which will be carried out specially in Kalburt Stream.