Fiziksel zarar görebilirlik indeksi temelli taşkın risk analizi: Ulus yerleşmesi örneği (Bartın)

Abstract

Taşkınlar, dünya genelinde ve Türkiye’de en yaygın ve şiddeti artan doğal afetler arasında yer almakta, sıklığı ve etkisi zaman içinde giderek artmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’nin Bartın ilinin Ulus ilçe merkezinde talkın kaynaklı fiziksel zarar görebilirliğin kapsamlı bir değerlendirmesini sunmaktadır. Çeşitli taşkın yinelenme aralığı (50, 100, 500 ve 1000 yıl) altında kritik altyapı bileşenlerine (binalar, yollar, köprüler ve trafolar) odaklanmaktadır. Metodoloji, su derinliği ve akış hızına dayalı tehlike değerlendirmesini, saha araştırmalarından ve kurumsal verilerden elde edilen zarar görebilirlik göstergeleri ile birleştirilmektedir. Her iki bileşen entegre edilerek bileşik bir taşkın riski puanı hesaplanmıştır. Test edilen on tehlike değerlendirme yöntemi arasında DEFRA yöntemi binalar, köprüler ve trafolar için en uygun yöntem olarak belirlenirken, Avustralya-1 altyapı özellikleriyle uyumluluğu nedeniyle yollar için tercih edilmiştir. Sonuçlar, binaların genel olarak düşük risk, yol ve köprülerin orta derecede risk gösterdiğini ve trafoların daha fazla maruziyet ve zarar görebilirlik nedeniyle yüksek risk olarak sınıflandırıldığını göstermektedir. Bu bulgular, acil durum planlamasında ve uzun vadeli taşkın azaltma stratejilerinde enerji altyapısına öncelik verilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Çalışma, bölgesel düzeyde taşkın riski yönetimi için mekânsal olarak ayrıntılı, gösterge tabanlı bir çerçeve sunmaktadır. Gelecekteki araştırmalar, model doğruluğunu artırmak ve uyarlanabilir, dirençli altyapı stratejilerinin geliştirilmesini daha fazla desteklemek için yerelleştirilmiş parametreleri içermelidir.

Floods are among the most common and increasingly severe natural disasters worlwide and in Türkiye, with their intensity and impact over time. This study provides a comprehensive assessment of flood-induced physical vulnerability in the Ulus district center of Bartın Province, Türkiye. It focuses on critical infrastructure components- buildings, roads, bridges and transformers- under various flood return periods (50, 100, 500 and 1000 years). The methodology combines hazard assessment, based on water depth and flow velocity, with vulnerability indicators derived form field surveys and institutional data. A composite flood risk score was calculated by integrating both components. Among the ten hazard evaluation methods tested, the DEFRA method was identified as most suitable for buildings, bridges, and transformers, while the Austalia-1 method was preferred for roads due to its compatibility with ifrastructure characteristics. The results indicate that buildingd generally exhibit low risk, roads and bridges show moderate risk, and transformes are classifield as high risk due their greater exposure and vulnerability. These findings higlight the need to prioritize energy infrastructure in emergency plannıng and long-term flood mitigation strategies. The study offers a spatially detailed, indicator-based framework for flood risk management ar the regional level. By integrating field data and institutional sources, it provides a replivcable model for more context- sensitive flood risk assessments. Future research should incorporate localized parameters to enhance model accuracy and further support the development of adaptive, resilient infrastructure strategies.