Akdeniz ve Avrupa güç dengeleri bağlamında Osmanlı Hükümeti ile Cezayir Eyaleti arasındaki diplomatik ilişkiler (1798-1830)

Abstract

Bu çalışma, 18. yüzyılın sonları ile 19. yüzyılın başlarında Akdeniz ve Avrupa’daki siyasi ve askeri dönüşümlerin, Osmanlı Hükümeti ile Cezayir Eyaleti arasındaki diplomatik ilişkilere yansımalarını incelemektedir. 1798 yılında Fransızların Mısır Seferi ile başlayan süreçte, Avrupa’daki güç dengelerinde yaşanan değişim, Osmanlı-Cezayir ilişkilerini derinden etkilemiştir. Bu bağlamda tez, 1830 yılında Fransa’nın Cezayir’i işgaliyle sona eren dönemde, Osmanlı hükumeti ile Cezayir arasında kurulan diplomatik bağların yapısını, işleyişini ve dönüşümünü çok yönlü olarak analiz etmektedir. Araştırmada, Cezayir Eyaleti’nin Osmanlı Devleti’ne bağlı özerk bir yapıya sahip olduğu; dayılar tarafından yönetilen bu yapının, merkeze sembolik sadakat göstermekle birlikte, büyük ölçüde yerel dinamiklere dayandığı ortaya konmuştur. Özellikle diplomatik temsil, yazışmalar, hediyeleşme geleneği ve sadakat ritüelleri, Osmanlı-Cezayir ilişkilerinin temel taşıyıcı unsurları olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, büyük ölçüde Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri (BOA) başta olmak üzere, İngiltere, Amerika ve Fransa ulusal arşivlerinden elde edilen diplomatik belgeler ile konsolos raporlarına dayanmaktadır. Yöntem olarak belge tarama ve içerik analizi tercih edilmiş; bu çerçevede, Osmanlı merkezî otoritesi ile Cezayir Eyaleti arasındaki diplomatik temasların mahiyeti tarihsel bağlamda ele alınmıştır. Osmanlı hükumeti ile Cezayir Eyaleti arasındaki ilişkiler, yalnızca hiyerarşik bir merkez-taşra modeliyle açıklanamayacak kadar karmaşık ve çok katmanlıdır. Diplomatik ilişkiler, Osmanlı Devleti’nin hem Akdeniz’deki çıkarlarını koruma hem de Avrupa’daki güç dengeleri karşısında siyasal varlığını sürdürme stratejisinin önemli bir parçası olarak ortaya çıkmıştır.

This study examines the impact of political and military transformations in the Mediterranean and Europe during the late 18th and early 19th centuries on the diplomatic relations between the Ottoman Government and the Regency of Algiers. Beginning with the French expedition to Egypt in 1798, the shifting balance of power in Europe profoundly influenced Ottoman- Algerian relations. Within this context, the thesis provides a multifaceted analysis of the structure, functioning, and evolution of diplomatic ties between the Ottoman Government and Algiers during the period that culminated in the French occupation of Algeria in 1830. The research reveals that the Regency of Algiers functioned as an autonomous province within the Ottoman Empire, governed by local rulers (Deys), who demonstrated symbolic loyalty to the central authority while primarily operating according to local dynamics. Key elements such as diplomatic representation, correspondence, gift exchange practices, and rituals of allegiance are evaluated as foundational components of Ottoman-Algerian relations. The study is based largely on primary sources obtained from the Presidential State Archives of the Republic of Turkey (BOA), as well as diplomatic documents and consular reports from the national archives of the United Kingdom, the United States, and France. The research employs document analysis and content analysis methodologies, examining the nature of diplomatic interactions between the Ottoman central authority and the Regency of Algiers within a historical context. The relationship between the Ottoman Government and the Regency of Algiers cannot be fully explained through a simplistic center-periphery hierarchy. Rather, these diplomatic interactions formed an integral part of the Ottoman Empire’s broader strategy to safeguard its interests in the Mediterranean and maintain its political presence amid the evolving European balance of power.