Fergana Bölgesinin İslâm tarihindeki yeri ve önemi (VIII.-XIII. yüzyıllar arası)

Abstract

Fergana bölgesi, ortak kültürel mirasın paylaşıldığı ülkemizde akademik anlamda yeterince çalışılmamıştır. Hâlbuki bu toprakların, medeniyet tarihimizde müstesna bir yeri vardır. Fergana, geniş Orta Asya bozkırlarını Çin, Hint ve İran topraklarına bağlayan stratejik bir noktada yer almaktadır. İpek Yolu güney ayağının bu topraklar üzerinden geçmesi önemini bir kat daha artırmış, büyük imparatorluklar ve devletler, doğu ve batı hâkimiyetini sağlayabilmek için Fergana’ya ehemmiyet vermek durumunda kalmışlardır. İklimi, doğal güzellikleri, yeraltı ve yerüstü zenginlikleri ile bulunduğu coğrafyanın cazibe merkezi olan Fergana, jeo-stratejik konumuyla da Çin, Hint, Orta Asya, İran ve İslâm medeniyetlerinin buluşup kaynaşmasında önemli rol oynamıştır. Öyle ki Fergana menşeli pek çok ilim, sanat ve fikir adamı, sonraki dönemlerde Osmanlı Devleti ve Avrupa’yı bile etkileyecek seviyede değerli çalışmalara imza atmıştır. Yaşanan olağanüstü siyasî hareketlilik, IX. yüzyıla kadar hemen hiçbir dinin Fergana’da kökleşerek kurumsallaşmasına izin vermemiş, bu döneme kadar burada güçlü bir taht ve mabet ittifakı olmamıştır. İslâmiyet, bu yüzyıldan sonra bölgede genel kabul görmüştür. İslâm’ın bu başarısında âlimlerin, mutasavvıfların ve Müslüman tâcirlerin gayretleri dışında, Fergana hükümdarına gönderilen davet mektuplarının da katkısı olmuştur.

Fergana has not been studied in academic concept even we share a common cultural heritage with them. However, these lands have a unique place in our history of civilization. Fergana is situated at a strategic point which is the intersection point of China, India, Iran (Persia) and vast Middle Asia steps. Being a destination of the south route of the Silk Road increased the importance of Fergana while great empires and nations had to pay the utmost attention to this region in order to gain ascendancy over both east and west. While being a center of attraction in that region with its climate, natural beauties, subterranean and other sources Fergana played an important role in Chinese, Indian, Persian, Islamic and Middle Asian civilizations to meet and establish bridges. Scientists, Artists and philosophers (men of ideas) with Fergana origin produced so valuable master pieces that these works affected Ottoman Empire and Europe. The abnormal political activity in Fergana did not allow any religion to root and institutionalize until the IX century while there has not been a powerful throne or temple alliance. After that century Islam was accepted by majority of the region. With the efforts of intellectuals, sufies and Muslim merchants, the letters of invitation delivered to the king of Fergana played an important role in the success of Islam.