Osmanlı Dönemi Bursalı hattatlar

Abstract

Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin önemli kültür ve sanat merkezlerinden biri olan Bursa'da yetişmiş hattatları konu edinmektedir. Tez kapsamında, 15. yüzyıldan 20. yüzyıl başlarına kadar uzanan süreçte Bursa’da yaşamış hattatların biyografileri, sanat anlayışları, eserleri ve hat sanatına katkıları incelenmiştir. Hattatların yetiştiği sosyal, kültürel ve dini çevre detaylı biçimde ele alınmış; özellikle medrese, cami ve tekke gibi kurumların eğitimdeki ve sanatın aktarımındaki rolü vurgulanmıştır. Çalışmada, sülüs, nesih, ta‘lik ve rik‘a gibi yazı türleri üzerinden hattatların kullandığı üsluplar değerlendirilmiş; icazet belgeleri, yazma eserler, kitâbeler, mezar taşları ve arşiv kaynakları ışığında özgün tespitler yapılmıştır. Bursa’nın Osmanlı hat sanatı içindeki konumu ve Bursalı hattatların klasik hat geleneğine katkıları, hem bireysel hem de bölgesel açıdan ele alınmıştır. Bu bağlamda tez, yalnızca biyografik bir derleme değil; aynı zamanda hat sanatının Osmanlı’daki eğitim, aktarım ve üslup birikimini Bursa özelinde yorumlayan analitik bir yaklaşım sunmaktadır.

This study focuses on the calligraphers who lived and produced works in Bursa, one of the major cultural and artistic centers of the Ottoman Empire. Covering a period from the 15th century to the early 20th century, the thesis examines the biographies, artistic approaches, works, and contributions of Ottoman-era calligraphers from Bursa. The social, cultural, and religious environment in which these artists were trained is thoroughly analyzed, with particular emphasis on the roles of institutions such as madrasahs, mosques, and Sufi lodges in education and the transmission of the calligraphic tradition. The styles employed by the calligraphers are evaluated through scripts such as thuluth, naskh, ta‘liq, and ruq‘ah, and original findings are presented based on ijazah (calligraphy diplomas), manuscript works, epigraphs, gravestones, and archival materials. The position of Bursa within the broader context of Ottoman calligraphy and the contributions of Bursabased calligraphers to the classical tradition are discussed both individually and regionally. In this context, the thesis not only offers a biographical compilation but also provides an analytical interpretation of the educational, stylistic, and cultural transmission of Islamic calligraphy in the Ottoman period through the lens of Bursa.