Gıda maddelerindeki ağır metal iyonlarının lipotropik özelliklerinin ve obezite üzerine etkilerinin araştırılması

Abstract

Bu tez çalışmasında, diyet yoluyla alınan bazı ağır metallerin (arsenik, kadmiyum, civa, kurşun, bakır ve mangan) vücut kitle indeksi (BKİ) üzerindeki potansiyel etkileri değerlendirilmiştir. Obezite, yalnızca genetik değil; çevresel ve kimyasal faktörlerin de etkili olduğu, küresel düzeyde önemli bir halk sağlığı sorunu olarak kabul edilmektedir. Özellikle obezojen etki gösteren ağır metallerin, endokrin sistemi bozarak enerji dengesini ve yağ dokusu işlevini etkileyebileceği bilinmektedir. Bu bağlamda çalışmada, çevresel ağır metal maruziyetinin obezite ile ilişkisi kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Araştırma, yaşları 18–65 arasında değişen 53 kadın bireyle yürütülmüş; bireyler BKİ değerlerine göre “obez” ve “normal” olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Diyetle alınan ağır metallerin miktarının hesaplanmasında 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kaydı ve besin tüketim sıklığı formlarından yararlanılmıştır. Ayrıca, bireylerden alınan kan ve idrar örneklerinde ICP-OES yöntemiyle söz konusu metallerin düzeyleri analiz edilmiştir. Çalışma kapsamında, Türkiye’de tüketilen besinlerin ağır metal içeriğine ilişkin veri eksikliği nedeniyle, hem ulusal hem de uluslararası kaynaklar derlenerek özgün bir besinağır metal içerik veritabanı oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular, normal kilolu bireylerde diyetle alınan arsenik ve kadmiyum maruziyetinin obez bireylere kıyasla daha yüksek olduğunu göstermiştir. Bu sonuç, özellikle bitkisel ağırlıklı beslenme tercihlerinin söz konusu metallerin alımında etkili olabileceğini düşündürmektedir. Bakır, civa, kurşun ve mangan açısından ise gruplar arası istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır. Ayrıca, bazı sosyo-demografik değişkenlerin BKİ ile ilişkili olduğu belirlenmiş; evli bireylerde obezite yaygınlığının daha fazla olduğu, ileri yaşla birlikte obezite riskinin arttığı ve meslek gruplarına göre BKİ dağılımının değiştiği gözlemlenmiştir. Bu tez, diyetle ağır metal maruziyetinin obezite ile ilişkisini hem biyokimyasal (kan ve idrar düzeyleri) hem de diyetle alım yönüyle birlikte inceleyen ilk Türkçe çalışmalardan biri olması açısından literatüre özgün katkı sunmaktadır.This thesis investigates the potential effects of dietary exposure to certain heavy metals (arsenic, cadmium, mercury, lead, copper, and manganese) on body mass index (BMI). Obesity is recognized as a significant global public health issue influenced not only by genetic factors but also by environmental and chemical exposures. In particular, heavy metals with obesogenic properties are known to disrupt the endocrine system, affecting energy balance and adipose tissue function. Within this context, the study comprehensively examines the relationship between environmental heavy metal exposure and obesity. The research was conducted with 53 female participants aged between 18 and 65 years, categorized into “obese” and “normal weight” groups based on their BMI. Dietary heavy metal intake was estimated using 24-hour retrospective food consumption records and food frequency questionnaires. Additionally, blood and urine samples were analyzed for heavy metal concentrations by ICP-OES. Due to the lack of a national database on heavy metal content in foods consumed in Turkey, an original food-heavy metal composition database was developed by compiling both national and international sources. Findings indicated that dietary arsenic and cadmium exposure were higher in normalweight individuals compared to obese participants, suggesting that plant-based dietary preferences might influence metal intake. No statistically significant differences were found between groups for copper, mercury, lead, and manganese levels. Furthermore, certain socio-demographic factors were associated with BMI; obesity prevalence was higher among married individuals, increased with advancing age, and BMI distribution varied according to occupational groups. This thesis provides a novel contribution to the literature as one of the first Turkish studies to simultaneously evaluate dietary heavy metal exposure and biochemical markers (blood and urine levels) in relation to obesity.