Türkiye tarım ürünleri dış ticaretinin analizi

Abstract

Bu çalışma, 2000-2021 döneminde Türk tarım sektörünün dış ticaretini analiz etmeyi ve seçili tarım ürünlerinin ihracat performanslarını ortaya koymayı amaçlamıştır. Tarımsal dış ticaret verilerinin analizinde Harmonize Sistem (HS), Uluslararası Standart Ticaret Sınıflandırması (SITC) ve Uluslararası Standart Sanayi Sınıflamaları (ISIC) kullanılarak karşılaştırma yapılmıştır. Çalışmada ayrıca, seçilmiş tarım ürünlerinin İhracat Piyasa Payı (İPP), Açıklanmış Karşılaştırmalı Üstünlükler (AKÜ) endeksi, İthalat Sızma Oranı, Uzmanlaşma Katsayısı, Dış Rekabete Açıklık, İthalat/İhracat endeksleri kullanılarak rekabet gücünün analizi amaçlanmıştır. Rekabet gücü analizi amacıyla seçilen tarım ürünleri limon, mandalina, greyfurt, portakal, kuru üzüm, kabuklu fındık ve zeytinyağıdır. Yapılan analizlere göre, Türkiye'nin kuru üzüm, kabuksuz fındık ihracatında güçlü pazar payına sahip olduğu, greyfurt ihracatının pazar payında artış görüldüğü ancak portakal, limon ve zeytinyağı ihracatında pazar payının ve karşılaştırmalı üstünlüğünün gerilediği saptanmıştır. Pazarlama, finansman, girdi maliyetlerinin yüksekliği gibi sorunlar rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir. Rekabet gücünün arttırılması ve geliştirilmesi için söz konusu olumsuz faktörlerin giderilmesi istikrarlı gelişime yardımcı olacaktır. Türkiye tarım ürünleri ihracatını artırmak için alternatif pazarları ve tanıtım çalışmaları da yapmalıdır.This study aimed to analyze the foreign trade of the Turkish agricultural sector in the period 2000-2021 and to reveal the export performances of selected agricultural products. In the analysis of agricultural foreign trade data, comparisons were made using the Harmonized System (HS), International Standard Trade Classification (SITC), and International Standard Industry Classifications (ISIC). The study also aims to analyze the competitiveness of selected agricultural products by using Export Market Share (EMS), Revealed Comparative Advantage (RCA) index, Import Penetration Rate, Concentration Coefficient, Openness to Foreign Competition, Import/Export indices. The research analyzed the competitiveness of Turkey's foreign trade of citrus, raisins, shelled hazelnuts, and olive oil. According to the analysis, it has been determined that Turkey has a substantial market share in the exports of dried figs, raisins and shelled hazelnuts, while the market share of tangerine and grapefruit exports has increased, but it has lost its market share and comparative advantage in the exports of oranges, lemons and olive oil. High input costs, poor financing, and marketing issues are all detrimental to competitiveness. Stable development will be aided by the elimination of these detrimental elements in order to boost and enhance competitiveness. To expand the export of agricultural products, Turkey should seek out new markets and engage in promotional activities.