Merkezi planlamada dönüşüm ve istikrar sorunu: Rusya örneği

Abstract

1970'li yıllar merkezi planlama mekanizmasına dayalı ekonomilerde ekonomik ve sosyal sorunların başladığı dönemi temsil etmektedir. Bu sorunlara çözüm arayışı çerçevesinde 1980'lerde planlama ve piyasa bileşimini içeren reformlar uygulamaya konmuştur. Planlama mekanizmasındaki sorunları çözümlemek ve ekonomik durgunluğu gidermek üzere uygulamaya konulan reform modelleri içinde yer alan piyasa kategorileri, merkezi planlı ekonomileri 1990'ların başında daha büyük bir ekonomik bunalım içine itmiş ve piyasa mekanizmasının yerleştirilmesi yönündeki baskılar arttırmıştır. 1990'lı yıllar Rusya'nın ve diğer merkezi planlı ekonomilerin serbest piyasa mekanizmasına dayalı neo-liberal politikalar eşliğinde dünya kapitalizmi ile bütünleştiği bir dönemdir. Eski merkezi planlamaya dayalı ekonomilerin kapitalizme doğru yönelimlerinde geçirdikleri her bir evre, üretim ilişkierinin değişimini tanımlayan farklı kuramsal temele dayanmaktadır. Bu çerçevede, merkezi planlama mekanizmasına dayalı üretim ilişkileri süreç içinde planlama mekanizması içinde piyasa kategorilerinin kullanımının arttırılması gereğini öneren piyasa sosyalizmi yaklaşımlarına, piyasa mekanizmasının nasıl kurulması gerektiğine ve nihayet son aşamada yaşanılan makro- ekonomik dengesizliklerin baskısıyla serbest piyasa ekonomisi anlayışının uygulama alam bulması ile sonuçlanmıştır. Çalışmada Eski merkezi planlı ekonomilerin kapitalizme geçiş süreçleri ve ortaya çıkan sorunlar uygulanan politikalar çerçevesinde incelenmiştir.