Bazı bitkisel uçucu yağların Dorcadion pseudopreissi Breuning, (Coleoptera: Cerambycidae) erginlerine karşı toksik, uzaklaştırıcı ve çekici etkileri üzerine çalışmalar

Abstract

Dorcadion pseudopreissi Breuning, özellikle çim alanlarında ekonomik düzeyde zarara neden olmaktadır. Bu çalışmada, 4 farklı bitkisel uçucu yağın (okaliptus,sarımsak,nane,biberiye) zararlı böceğin ergin bireylerine karşı toksik etkisi incelenmiştir. Denemede her bir yağın 0,01, 0,1 ve 1ml dozları kullanılmış, yağların uygulanmasından sonra 24., 48., ve 72. saatte ölümleri kaydedilmiş ve çalışma beş tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Deneme sonucuna göre bitkisel yağlardan en fazla etkili olan sırasıyla okaliptus yağı, sarımsak yağı, nane ve biberiye yağı olmuştur. Kullanılan yağlar içerisinde D. pseudopreissi için biberiye yağı orta ve yüksek dozlarda yağa maruz kalma süresi arttıkça ölüm oranlarının arttığı gözlemlenmiştir. Nane yağının ise 0,01 ml dozunda 24. saat ve 48. saatinde ölüm oranında bir artış olmamış, 72. saatte ise %1,7’lik bir artış olmuştur. Diğer dozları ise artarak devam etmiştir ve en fazla ergin ölüm oranı 0,1 ml dozunda olmuştur. Okaliptus yağında ise tüm dozlarında 24., 48., saatte herhangi bir artış olmamıştır. 72. saatte, 1 ml dozda %60’lık artış yaptığı gözlemlenmiştir. Sarımsak yağında tüm dozlarda yağa maruz kalma süresi arttıkça ergin ölümü artmıştır. En fazla ölüm 0,1 ml dozunda gerçeklemiştir. 72. saat sonunda sarımsak yağında 0,1 ml dozu 0,01 ml doza göre etkisi az görülmüştür. Bununla birlikte, yağlara 72 saat süre maruz kaldıktan sonra D. pseudopreissi’nin okaliptüs ve sarımsak yağında %41,7, nane yağında %40 ölüm oranıyla hafif derecede etkili olmuş, biberiye yağında ise etkisiz olduğu saptanmıştır. Y-tüp olfaktometre kullanılarak yapılan araştırmada, 4 farklı uçucu yağın (çimen,limon, karanfil,lavanta) D. pseudopreissi erginlerinin kokuya olan yönelim davranışları üzerine etkisi çalışılmıştır. Denemede her bir yağın 0,01, 0,1 ve 1ml dozları kullanılmıştır. Çalışma üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Olfaktometre çalışma sonuçlarına göre bitkisel uçucu yağlardan etkili olanlar sırasıyla çimen yağı, limon yağı, karanfil yağı ve lavanta yağı şeklindedir. Kullanılan yağlar içerisinde D. pseudopreissi için karanfil yağında dozlar arttıkça kokuya yönelimlerin arttığı gözlemlenmiştir. Limon yağında ise doz arttıkça kokuya yönelim azalmıştır. Çimen yağında ve lavanta yağında doz arttıkça kokuya yönelim değişmemiştir. Uygulama sonunda ise erginler en fazla çimen yağına % 66,7, limon yağına % 64 oranında yönelmiştir. Karanfil yağı ve lavanta yağlarına % 41,7 yönelmişlerdir. Buna göre, bu yağların D. pseudopreissi’ye karşı entegre mücadele programlarında tavsiye edilebileceği ve tuzaklarda kullanılabileceği düşünülmektedir.Dorcadion pseudopreissi Breuning, particularly causes economic damage in grasslands. In this study, the toxic effects of four different plant essential oils (eucalyptus, garlic, mint, rosemary) on adult stages of the insect pest were investigated. In the experiment, 0.01, 0.1 and 1 ml doses of each oil were used, and deaths were recorded at 24, 48 and 72 hours after the application of the oils, and the study was conducted with five replications. According to the results, the most effective oils were eucalyptus oil, followed by garlic oil, mint, and rosemary oil. Among the oils used, rosemary oil caused increased mortality in D. pseudopreissi at medium and high doses as the exposure time to the oil increased. For mint oil, no increase in mortality was observed at the 24th and 48th hours for the 0.01 ml dose, but a 1.7% increase was recorded at the 72nd hour. Mortality continued to rise with the other doses, and the highest mortality rate occurred at the 0.1 ml dose. For eucalyptus oil, no increase was observed at 24 and 48 hours for all doses, but a 60% increase in mortality was noted at the 72nd hour at the 1 ml dose. In garlic oil, as the exposure time increased for all doses, the adult mortality also increased. The highest mortality occurred at the 0.1 ml dose. At the 72nd hour, the effect of the 0.1 ml garlic oil dose was lower compared to the 0.01 ml dose. However, after 72 hours of exposure, However, after 72 h of exposure to oils, D. pseudopreissi was found to be mildly effective with 41.7% mortality in eucalyptus and garlic oils, 40% in peppermint oil, and ineffective in rosemary oil. In a Y-tube olfactometer study, the effects of four different essential oils (grass, lemon, clove, lavender) on the odor orientation behavior of D. pseudopreissi adults were investigated. In the experiment, 0.01, 0.1, and 1 ml doses of each oil were used. The study was carried out in three replications. According to the results of the olfactometer study, the most effective herbal essential oils were grass oil, lemon oil, clove oil, and lavender oil, respectively. Among the oils used, it was observed that the orientation towards the odor increased as the dose increased in clove oil. In lemon oil, the orientation decreased as the dose increased. In grass and lavender oils, the orientation did not change as the dose increased. At the end of the experiment, the adults were most attracted to grass oil (66.7%) and lemon oil (64%), while 41.7% of them were attracted to clove and lavender oils. Accordingly, it is thought that these oils can be recommended in integrated control programs against D. pseudopreissi and can be used in traps.