Şeker mısırında (Zea mays saccharata Sturt.) kombinasyon yeteneği ve melez gücünün belirlenmesi

Abstract

Bu araştırma, beş ana hat ve üç baba test edici ile bunların 15 F1 meleziyle oluşturulan melez şeker mısır populasyonunda genetik yapıyı incelemek, üstün genel uyum yeteneğine sahip ebeveynler ile üstün özel uyum yeteneği etkisi gösteren melez kombinasyonları saptamak ve melezlerin melez gücünü belirlemek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada, Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nde geliştirilen S-44, Dış Kaynak-6, Dış Kaynak-3, B-2(1), A-7, A-5, B-2 ve A-6 saf şeker mısır hatları kullanılmıştır. Araştırmanın melezleme ve F1'lerin test edilmesi aşaması Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Merkezi deneme alanlarında 2010 ve 2011 yıllarında yürütülmüştür. Deneme Tesadüf Blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak yürütülmüştür. Çalışma amaçlarını gerçekleştirmede, verilerin analizi Line x Tester analiz yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ayrıca kombinasyonlara ait heterosis, heterobeltiosis ve standart çeşide göre ticari heterosis değerleri hesaplanmıştır.Araştırma sonuçlarına göre genotipler ve melezler tüm karakterlerde önemli çıkmıştır. Line x tester analizine göre, genel uyum yeteneği etkileri incelenen tüm özelliklerde önemli bulunmuştur. Özel uyum yeteneği etkileri ise koçan çapı hariç diğer tüm özelliklerde önemli bulunmuştur. Çalışmada incelenen tüm karakterlerin kalıtımında dominant genlerin hakim olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca bitki boyunda A-7, koçan yüksekliğinde Dış Kaynak-6, koçan uzunluğunda A-6, koçan çapı ve koçanda tane sayısında B-2, taze koçan veriminde Dış Kaynak-3, çiçeklenme gün sayısında A-5 hatları genel uyum yeteneği etkileri bakımından ilk sırada yer alan hatlar olmuşlardır. Analiz sonucuna göre en yüksek özel uyum yeteneği etkisi taze koçan veriminde, B-2(1) x A-5 kombinasyonunda belirlenmiştir. Bu melezin bitki boyu ve koçanda tane sayısı bakımından da yüksek ve önemli etki değeri gösterdiği bulunmuştur. Dış Kaynak-6 x B-2, S-44 x B-2, Dış Kaynak-3 x A-5 kombinasyonları yüksek taze koçan verimi vermişlerdir.Melez kombinasyonlara ait en düşük heterosis ve heterobeltiosis oranları sırasıyla %-21.9 ve %-23.1 ile çiçeklenme gün sayısında bulunurken, % 365.7 ve % 328.3 ile en yüksek koçanda tane sayısında elde edilmiştir. S-44 x A-5 kombinasyonu koçanda tane sayısında % 365.7 heterosis ve taze koçan veriminde de % 148.8 heterosis ile en yüksek değeri alan kombinasyon olmuştur.

This research was carried out to investigation the genetics structure of the 15 F1 hybrid sweet corn population established from five female lines and three male testers, to determine parents showing superior general combining ability (g.c.a.) and determine crosses showing superior specific combining ability (s.c.a.), and to evaluate the F1 hybrid vigour. In this study S-44, Dış Kaynak-6, Dış Kaynak-3, B-2(1), A-7, A-5, B-2 and A-6 sweet corn lines developed in Agricultural Faculty of Uludag University were used as parents. Crossing and testing of F1 plants were released at Agricultural Research and Application Center of Uludag University in 2010 and 2011. The field trial was conducted in randomized complete blocks design with three replication. Data were examined by line x tester analysis method. In addition, heterosis, heterobeltiosis and commercial heterosis was calculated for hybrid combinations.According to the results, genotypes and crosses were statistically significant for all the traits studied. Line x tester analysis showed that general combining ability (g.c.a.) effects were significant for all the traits studied. In addition, specific combining ability (s.c.a.) effects were significant for all the traits studied except ear diameter. It was conducted that dominant genes were effective in heritance of all traits. Superior general combining abilities gave the A-7 for plant height, Dış Kaynak-6 for ear height, A-6 for ear lenght, B-2 for ear diameter and number of ear seed, Dış Kaynak-3 for fresh ear yield, A-5 for days to flowering. The highest specific combining ability for fresh ear yield was found in the B-2(1) x A-5 combination. This combination also gave high and significant effects in plant height and number of ear seed. Dış Kaynak-6 x B-2, S-44 x B-2 and Dış Kaynak-3 x A-5 combinations gave high fresh ear yield.The lowest heterosis and heterobeltiosis rates of hybrid combinations with -21.9 % and -23.1 %, respectively were found in days to flowering. The highest heterosis and heterobeltiosis rates of hybrid combinations with 365.7 % and 328.3 %, respectively, were obtained in number of seeds per ear. S-44 x A-5 combination gave the highest heterosis (365.7 % and 148.8 %, respectively) rates in the number of seeds per ear and fresh ear yield.