Endemik Pedicularis olympica / Uludağ bitotu (Orobanchaceae / Canavarotugiller) türü üzerinde sistematik araştırmalar

Abstract

Bu çalışmada, Bursa Uludağ’da, 1600–2300 metre yüksekliklerde ve taban suyunun yüksek olduğu alanlarda yayılış gösteren endemik Orobanchaceae familyasına ait Pedicularis olympica Boiss. türünün sistematik, morfolojik, anatomik ve palinolojik özellikleri incelenmiştir. Tür, dallanmamış, basit ve yükselici gövdeye sahip olup, tüylüdür. Çiçekleri gül kırmızısı renginde, sublanat başak şeklinde ve çok çiçeklidir. Meyveler saplı, dikdörtgenimsi, uç kısmı oval ve sivri çıkıntılıdır. Kaliks ve korolla tüylüdür. Kök anatomisinde en dışta çift sıralı epidermis, altında hücreler arası boşluklu, ince çeperli, oval hücrelerden oluşan korteks parankiması bulunur. Tek sıralı endodermis ve kollateral iletim demeti mevcuttur. Gövde anatomisinde çift katlı epidermis yer alır ve sekonder gelişim görülür. Dıştan içe doğru; iki sıralı epidermis, havalandırma boşluklu korteks parankiması, endodermis ve merkezi silindir sıralanır. İletim demeti kollateraldir. Floem ve ksilem öz bölgesinin etrafında halka şeklindedir. Öz kısmında geniş boşlukludur. Bifasiyal tipte yapraklar görülür. Üst epidermisin altında tek katlı palizat parankiması ve 3–4 hücre sıralı, 2–3 hücre arası boşluklu sünger parankiması yer alır. Üst epidermiste daha kalın kütikula tabakası bulunur. Üst epidermiste stoma ve tüy yoktur; alt epidermiste bol miktarda stoma ve tüy vardır. İletim demeti kollateraldir. Yapraklar pinnatifid veya pinnatisect yapıda olup, taban yaprakları saplı, yaprak kınından demet halinde çıkar. Gövde yaprakları az sayıda, sapsız ve almaşık dizilidir. Çiçek sapının dibinden çıkan sapsız, mızraksı brakteler mevcuttur. Polen tipi bisinkolpat olup, şekli subprolat kategorisindedir ve küçük polenlerin üst sınırına yakındır. Polen ornamentasyonu psilaperforat tiptedir. Tohumlar kahverengi renkte olup ornamentasyonu retikulattır.In this study, systematic, morphological, anatomical and palynological features of the endemic Orobanchaceae family Pedicularis olympica Boiss. species, which is distributed in Bursa Uludağ, at altitudes of 1600–2300 meters and in areas where the groundwater is high, were investigated. The species has an unbranched, simple, ascending stem and is hairy. The flowers are rose-red in color, subulate spike-shaped, and very floriferous. The fruits are stalked, oblong, with an oval tip and a pointed protrusion. The calyx and corolla are hairy. In root anatomy, the outermost layer consists of a double-rowed epidermis, beneath which is the cortex parenchyma, composed of thin-walled, oval cells with intercellular spaces. A single-rowed endodermis and collateral vascular bundle are present. Stem anatomy features a double-layered epidermis and secondary growth. From the outside to the inside, there are two rows of epidermis, a cortex parenchyma with aeration cavities, an endodermis, and a central cylinder. The vascular bundle is collateral. The phloem and xylem are ring-shaped around the pith. The pith has large cavities. Biface-type leaves are seen. Under the upper epidermis, there is a single-layered palisade parenchyma and a spongy parenchyma with 3–4 cell rows and 2–3 cell-sized spaces. The upper epidermis has a thicker cuticle layer. There are no stomata or hairs in the upper epidermis; the lower epidermis has abundant stomata and hairs. The vascular bundle is collateral. The leaves are pinnatifid or pinnatisect in structure, with basal leaves stalked and emerging in a bundle from the leaf sheath. Stem leaves are few in number, sessile, and arranged alternately. Sessile, lanceolate bracts emerge from the base of the flower stalk. The pollen type is bisyncolpat, the shape is subprolate, and it is close to the upper limit of small pollen grains. The pollen ornamentation is psilaperforate. The seeds are brown in color with reticulate ornamentation.