Sosyal konut tasarımında kullanıcı esenliğini sağlamak için bir model önerisi (SeSiM); Bursa örneği

Abstract

Kentsel mekanın temel yapı taşı olan konut alanları, bireylerin sağlık ve esenliği için öncelikli bir araştırma alanıdır. 2000’li yıllarda depremler, ekonomik krizler, savaşlar, yangınlar ve salgın hastalıklar nedeniyle konut alanları teorik ve pratik açıdan akademik çalışmaların merkezine yerleşmiştir. Sanayileşme ve kentleşmenin hızlanmasıyla konut arz-talep dengesizliği yükselmiştir. Günümüzde hızla artan bina dokusu sebebiyle doğal çevrelerden uzaklaşan insanlar çevresel ve mekansal adalet olgularından da uzaklaşmaktadır. Bu bağlamda, küresel sorunların giderilmesi hedefiyle, 2015 yılında Birleşmiş Milletler (BM) doğayı ve insan esenliğini desteklemek için Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarını önermiştir. Böylece, doğal ve yapılı çevrede yaşam standartlarının geliştirilmesi için BM tarafından çevresel ve mekansal yönden uluslararası bir yol haritası sunulmuştur. Mimarlık disiplini bağlamında SKA’lar incelendiğinde, Amaç 11 “Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar”ın doğrudan alanla kesiştiği görülmektedir. Bununla birlikte; Amaç 3 “Sağlık ve Kaliteli Yaşam” ile Amaç 10 “Eşitsizliklerin Azaltılması” mimari tasarım ve araştırma süreçleri açısından kritik düzeyde önem taşımaktadır. Dünya Mimarlık Günü’nün 2022 temasını “esenlik için mimarlık” olarak belirlenmiş olması bu amaçların değerini göstermektedir. Diğer yandan, Türkiye’de alt gelir grubuna yönelik üretilen konutların sağlık ve konfor standartlarını karşılamadığına dair eleştiriler artmaktadır. Hızlı bir şekilde yükselen konut talebi nedeniyle düşük maliyetli konut üretimi öne çıkarak mekansal kaliteyi geri plana itmiştir. Dolayısıyla, alt gelir grupları açısından esenlik önem kazanmıştır. Tez kapsamında geliştirilen araştırma modeliyle sosyal konut alanlarının kullanıcı esenliğini arttırmaya yönelik tasarım, planlama ve değerlendirme süreçlerine katkı sağlayacak nitelikte teorik ve pratik bir çerçeve geliştirilmiştir. Model belirli kriterler çerçevesinde seçilen Bursa, Osmangazi ilçesinde sınanmıştır. Ulaşılan bulgular sonucunda sosyal konut alanlarının sağlık ve esenlikle ilişkisi ortaya konularak, destekleyici tasarım, restoratif çevre, mekansal ve çevresel adalet arakesitine yönelik farkındalık geliştirilmesi ve desteklenmesi için öneriler sunulmuştur.Housing, the fundamental building block of urban space, is a priority research area for the health and well-being of individuals. In the 2000s, due to earthquakes, economic crises, wars, fires and epidemics, housing has become central to academic studies in terms of theory and practice. With the acceleration of industrialization and urbanization, the housing supply-demand imbalance has increased. Today, in urban environments with rapidly increasing building texture, people who are alienated from their natural environments have also become alienated from the concepts of social, environmental and spatial justice. In this context, in order to ameliorate the adverse conditions observed in the world, the United Nations (UN) proposed the Sustainable Development Goals in 2015 to support nature and human well-being. Thus, the UN presented an international road map in social, environmental and spatial aspects for improving living standards in the natural and built environment. When SDGs are examined in the context of the discipline of architecture, it is seen that Goal 11 - "Sustainable Cities and Communities" directly intersects with the field. However; Goal 3 – “Health and Quality of Life” and Goal 10 – “Reducing Inequalities” are also critically important for architectural design and research processes. The fact that the theme of World Architecture Day 2022 is “Architecture for Well-Being” underscores the importance of these goals. Furthermore, criticism is rapidly increasing that housing produced for low-income groups in Turkey fails to meet health and comfort standards. Rapidly rising housing demand has led to the rise of low-cost housing production, pushing spatial quality to the background. Consequently, well-being has become a fragile issue for low-income groups. The research model developed within the scope of this thesis provides a theoretical and practical framework that will contribute to the design, planning, and evaluation processes of social housing developments aimed at improving user well-being. The model was tested in the Osmangazi district of Bursa, selected within specific criteria. The findings reveal the relationship between social housing developments and health and well-being, and recommendations are presented for raising awareness and promoting supportive design, restorative environments, and the intersection of spatial and environmental justice.