Tasavvufî düşüncede Muâviye b. Ebû Süfyân algısı

Abstract

Tasavvuf tarihi boyunca çeşitli sûfîler tarafından, İslam tarihinin tartışmalı figürleri arasında yer alan Muâviye b. Ebû Süfyân’la ilgili olarak muhtelif yaklaşımlar geliştirilmiştir. İlgili veriler sûfîlerin bu konudaki tutumlarının genel olarak üç ana kategoride değerlendirilebileceğine işaret etmektedir: müspet yaklaşımlar, menfi tepkiler ve suskun tavır. Müspet yaklaşım, sûfîlerin çoğunlukla Ehl-i Sünnet sınırlarına riayet ve Şiî propagandaya karşı savunmacı bir tavır alma refleksiyle ortaya çıkmıştır. Menfi yaklaşım, daha ziyade Şiî etkinin hissedildiği çevrelerde ve Ehl-i Beyt’e bağlılığın ve sevginin güçlü bir tonda varlığını hissettirdiği tasavvufî yapılara mensup sûfîlerde gözlemlenmiştir. “Suskun” şeklinde nitelendirilen tavrı esas alan sûfîler, Muâviye hakkında doğrudan yorum yapmaktan kaçınarak eserlerinde hem olumlu hem de olumsuz rivayetleri bir arada aktarma yoluna gitmişler ya da bu türden netameli meseleler söz konusu olduğunda bütünüyle suskun kalmayı tercih etmişlerdir.

Throughout the history of tasawwuf or sūfism, various sūfīs have developed different approaches to Muʿāwiya ibn Abī Sufyān, a controversial figure in Islamic history. The relevant data indicate that sūfī attitudes on this issue can generally be evaluated in three categories: positive, negative, and reticent. The positive approach mostly emerged from the sūfīs’ tendency to respect the boundaries of Ahl al-Sunnah and take a defensive stance against Shīʿi propaganda. A negative approach was mostly observed in circles where Shīʿi influence was felt, as well as among sūfī belonging to sūfī structures where devotion to and love for the Ahl al-Bayt was strong. Sūfīs who adopted a “silent” attitude avoided making direct comments about Muʿāwiya, preferring to convey positive and negative narrations together in their works or to remain silent on such controversial issues.