Felsefi kökenleri bağlamında posthümanizmin ontolojik zemini

Abstract

Felsefe tarihi boyunca kendisini ve etrafındakileri anlamaya çalışan insan, ontoloji ve epistemolojiyi sorularına verdiği cevaplara oranla biçimlendirmiştir. İnsan merkezli düşünme biçimi olarak hümanizm, özne dışında kalan her şeyi araçsallaştırma ve değerden düşürmeye sebep olmuştur. İnsan merkezli öznellik, sadece insan olmayanları dışladığı için değil, aynı zamanda belli bir insan tipi dışında kalan insanları dışladığı için de eleştirilmiştir Hümanist öznelliğe tepki olarak ortaya çıkan posthümanizm, insanı ve diğer var olanları ontolojik açıdan yeniden konumlandırmaya girişir. Özne-nesne düalitesini yıkarak özneler çokluğunu ikame etmeye çalışır. Sorunu sadece insanı merkeze almakta değil, her şeyi diyalektik bir denklem içerisinde düşünmekte görür. Bu sebeple düalist bir varlık anlayışını birçok felsefi birikimden ve disiplin dallarından faydalanarak monist, materyalist bir varlık anlayışıyla değiştirmeye çalışır. Bu çalışmada öncelikle posthümanizmin karşıtı olan hümanizme değinilmiş ve sonrasında posthümanizmin felsefi kökenlerinin izi sürülerek posthümanist ontoloji serimlenmiştir. Çalışmanın amacına uygun olarak da felsefi posthümanizmin yeni bir akım olmaktan ziyade postmodern düşüncenin radikalleşmesi olarak zuhur ettiği ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Throughout the history of philosophy, humans, in their attempt to understand themselves and their surroundings, have shaped their modes of thought according to the answers they provided to questions of ontology and epistemology. Humanism, as an anthropocentric way of thinking, has led to the instrumentalization and devaluation of everything outside the subject. However, anthropocentric subjectivity has been criticized not only for excluding non-human entities but also for marginalizing certain types of humans. Emerging as a reaction to humanist subjectivity, posthumanism seeks to reposition humans and other beings ontologically. It aims to dismantle the subject-object dualism and replace it with a plurality of subjects. Posthumanism sees the problem not merely as centering the human but as understanding everything within a dialectical framework. For this reason, it attempts to replace the dualistic understanding of being with a monist and materialist ontology, drawing on various philosophical traditions and disciplines. In this study, first of all, humanism—the counterpart of posthumanism—is discussed, followed by tracing the philosophical roots of posthumanism and outlining the posthumanist ontology. In line with its aims, the study argues that, that philosophical posthumanism emerges not as a new movement but rather as a radicalization of postmodern thought.