Dağlık Karabağ uyuşmazlığında Rus dış politikasındaki değişimin içsel ve dışsal nedenleri

Abstract

Uluslararası ilişkiler, tarihsel süreç içerisinde pek çok sayıda dönüşüme sahne olmuştur. Her ne kadar bu dönüşümler makro çerçevede gerçekleşmiş olsa da, sistemin temel aktörleri olan devletlerin dış politika yönelimleri de bu değişimlere paralel olarak farklılaşmıştır. Bu bağlamda, çalışmanın odaklandığı Rusya Federasyonu’nun dış politikasında da söz konusu dönüşümlerin örneklerine rastlamak mümkündür. Bu duruma örnek teşkil eden konulardan biri de Dağlık Karabağ uyuşmazlığıdır. Rusya, Çarlık dönemi, Sovyetler Birliği dönemi ve postSovyet süreçte, Dağlık Karabağ’a ilişkin çeşitli stratejiler geliştirmiştir. Süreç içerisinde bu bölge, Rusya’nın bölgesel güç iddiası gütmesiyle özel önem atfettiği bir alan haline gelmiştir. Dağlık Karabağ bölgesinde, post-Sovyet döneminin uzun yıllar öncesinde de etnik, siyasi ve toprak temelli uyuşmazlıkların olduğu görülmektedir. Bu anlaşmazlıkların temelinde, Azerbaycan ve Ermenistan’ın Dağlık Karabağ bölgesindeki egemenlik iddiaları yer almakta olup, bu durum zamanla bölgesel istikrarsızlığı derinleştiren yapısal problemlere yol açmıştır. Bu çerçevede, Rusya’nın farklı dönemlerde uyuşmazlığı yatıştırmaya yönelik politikalar izlediği II görülmektedir. Ancak bu müdahaleler, kısa vadede görece bir istikrar sağlasa da, uzun vadeli ve kalıcı bir çözüme ulaşmada yetersiz kalmıştır. Bu çalışma, Dağlık Karabağ bölgesinde ortaya çıkan uyuşmazlıklar çerçevesinde Rusya’nın sergilediği değişken politikalarını incelemektedir. Çalışma, ekseriyetle Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından yaşanan I. ve II. Dağlık Karabağ Savaşları ile bu süreçteki geçiş dönemi politikalarına ağırlık vermesine karşın, Sovyetler Birliği dönemi ve önceki dönemlerde izlenen politikalara da değinmektedir. Bulgular, Rusya Federasyonu’nun Dağlık Karabağ bölgesinde II. Dağlık Karabağ Savaşı’na kadar olan dönemde realist güvenlik kaygıları ve güç dengesi politikaları çerçesinde büyük ölçüde Ermenistan lehine bir tutum sergilediğini ortaya koymaktadır. Nitekim II. Dağlık Karabağ Savaşı ve sonrasında Rusya’nın bölgeye yönelik politikasında dikkat çekici bir dönüşüm yaşandığı görülmektedir. Bu dönüşüm, Rusya’nın yalnızca çıkar temelli realist bir aktör olmanın ötesine geçerek, Dağlık Karabağ özelinde daha objektif, birleştirici bir bölgesel güç ve aynı zamanda sosyal inşacı bir aktör konumuna evrildiğini göstermektedir. Dolayısıyla Rusya, bölgedeki politikalarını salt güç dengesi mantığına dayandırmaktan ziyade, normatif unsurları ve bölgesel istikrar arayışını da dikkate alan bir çerçevede yeniden tanımlamıştır.The international relations, has undergone numerous transformations throughout history. Although these changes have occurred on a macro level, the foreign policy orientations of states the primary actors of the system have also shifted in parallel with these transformations. In this context, the foreign policy of the Russian Federation has likewise been shaped by such changes, and one illustrative case is the Nagorno-Karabakh conflict. From the Tsarist era to the Soviet Union and beyond, Russia has developed various strategies concerning NagornoKarabakh. The region has gained particular significance due to Russia’s aspirations to assert itself as a regional power. Long before the outbreak of armed clashes, ethnic, political, and territorial disputes were already present in NagornoKarabakh. At the root of these conflicts lay competing sovereignty claims between Azerbaijan and Armenia, which over time deepened structural problems and contributed to regional instability. Within this framework, Russia has pursued different policies to manage and mitigate the conflict. However, while these interventions provided relative short-term stability, they largely failed to achieve IV long-term and sustainable solutions. This study examines the fluctuating policies of Russian’s within the context of the Nagorno-Karabakh disputes. Although the research primarily focuses on the post-Soviet period, especially the I. and II. Nagorno-Karabakh Wars and the transitional policies of that era, it also touches upon the strategies implemented during the Soviet and pre-Soviet periods. The findings indicate that until the Second Nagorno-Karabakh War, the Russian Federation largely pursued a stance favoring Armenia, framed by realist security concerns and balance-of-power politics. However, following the Second Nagorno-Karabakh War, Russian policy in the region underwent a significant transformation. This shift suggests that Russia has moved beyond acting solely as a self-interested realist power, evolving into a more objective and integrative regional actor, while also exhibiting elements of a social constructivist approach. Consequently, Russia has redefined its policies in the region not merely through the logic of power balancing but also by incorporating normative considerations and the pursuit of regional stability.