İlaca erişim hakkı ve idarenin mali sorumluluğu

Abstract

Bu tez çalışması, sağlık hakkının ayrılmaz bir unsuru olan ilaca erişim hakkı ve bu hak bakımından idarenin sağlık hizmetinin yürütülmesinden doğan sorumluluğunu incelemektedir. Devlet, sağlık hizmetini bir kamu hizmeti olarak yürütürken, Anayasa’nın 56. ve 60. ile 65. maddelerinde öngörülen hükümler çerçevesinde anayasal görevi ve uluslararası insan hakları belgeleri gereği sağlık ve sosyal güvenlik hakları açısından pozitif ve negatif yükümlülükler altındadır. Bu çerçevede, özellikle yaşamı tehdit eden hastalıklarda endikasyon dışı ilaçların kullanımı veya bedeli ödenecek ilaçlar listesinde yer almayan ilaçların temini hususunda bireylerin karşılaştığı hukuki sorunlar ele alınmaktadır. Çalışmada, devletin mali kaynak yetersizliğini ileri sürerek anayasal güvence altındaki sağlık hizmetine ilişkin yükümlülüklerden kaçınıp kaçınamayacağı, sağlık hizmetlerinin yürütülmesinden doğan zararların hizmet kusuru ile açıklanamadığı durumlarda kusursuz sorumluluk ilkesinin uygulanabilirliği, 5510 sayılı Kanun kapsamında SGK tarafından tesis edilen işlemlerden doğan uyuşmazlıkların çözüm yeri, geçici hukuki koruma tedbirlerinin kabul şartları bakımından tedavi eden hekim raporunun ispat ölçütü olarak yeterliliği ve iyileşme kavramından anlaşılması gerekenin ne olduğu, ilaca erişim bağlamında bireylerin başvurabileceği hukuki yollar ile idarenin mali sorumluluğunun sınırları tartışılmaktadır. Üç bölümden oluşan çalışmanın konusunu sağlık ve ilaca erişim hakkının hukuki dayanağı ile ilgili kavramların ve ilkelerin, idarenin ilaca erişim kapsamında görev ve yetkileri ile mali sorumluluğunun, sağlık hizmetinden yararlanmanın ve ilaca erişimin kısıtlanmasının ve ilaca erişim süreci kapsamında geri ödemenin idare hukuku bakımından değerlendirilmesi ile hukuki başvuru yollarının ele alınması oluşturmaktadır. Çalışmada, yerli ve yabancı literatürde yayımlanan kaynaklar ile yargı kararlarından yararlanılmıştır.

This thesis examines the right to access medication, an inseparable component of the right to health, and the financial liability of the administration. As healthcare constitutes a public service, the state bears both positive and negative obligations under international human rights instruments and constitutional provisions. Within this framework, the thesis addresses legal problems faced by individuals, particularly in cases of life-threatening diseases requiring off-label medication or access to drugs excluded from the list of reimbursable medicines. The study explores whether the state may invoke financial insufficiency to avoid its constitutional obligations, and evaluates the applicability of strict liability where damages from healthcare provision cannot be explained by service fault. It also examines the proper forum for disputes arising from acts of the SGK under Law No. 5510. Furthermore, the adequacy of the treating physician’s report as proof in applications for provisional legal protection, the interpretation of “recovery” and the legal avenues available to individuals in the context of access to medication are analyzed. Structured in three parts, the thesis investigates the legal basis, concepts, and principles of the right to health and access to medication; the duties, powers, and financial liability of the administration; restrictions on access to healthcare and medication; and the evaluation of reimbursement processes and remedies under administrative law. The study is shaped by a review of domestic and foreign literature, court decisions and current issues in practice.