Kardiyovasküler hastalığı olan bireylerin birinci derece akrabalarında kardiyovasküler hastalıklar risk faktörleri bilgi düzeyi ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının incelenmesi

Abstract

Kardiyovasküler hastalıklar (KVH), birçok ülkede morbidite ve mortalite nedenleri arasında ilk sıralarda olup, önlenebilir risk faktörlerine erken müdahale ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilmektedir. Bu çalışmada, kardiyovasküler hastalığı olan bireylerin birinci derece akrabalarının kardiyovasküler risk faktörlerine ilişkin bilgi düzeyleri ile sağlıklı yaşam biçimi davranışları değerlendirilmiş; elde edilen bulgular doğrultusunda etkili stratejiler geliştirilmesine katkı sunulması amaçlanmıştır. Çalışmamız, Bursa ilinde bir aile sağlığı merkezinde yürütülen ve birinci derece akrabalarında kardiyovasküler hastalığı olan 120 katılımcının dahil edildiği analitik kesitsel bir çalışmadır. Çalışmada, gerekli ön bilgilendirmenin yapılmasını takiben katılmaya gönüllü olan hastalara yüzyüze anket yöntemiyle 15 soruluk tanıtıcı anket formu, 28 maddelik Kardiyovasküler Hastalıklar Risk Faktörleri Bilgi Düzeyi Ölçeği (KARRİF-BD) ve 52 maddelik Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II (SYBDÖ-II) uygulanmıştır. Çalışma bulgularına göre katılımcıların KARRİF-BD puan ortalaması 20,85 ± 3,65, SYBDÖ-II puan ortalaması ise 132,77 ± 20,77 olarak saptanmıştır. KARRİF-BD ve SYBDÖ-II puanları arasında pozitif yönde zayıf ancak istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r = 0,187; p = 0,041). Eğitim düzeyi yüksek olan bireylerin her iki ölçekten aldıkları puanlar anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur. Ayrıca düzenli fiziksel aktivite yapan ve uyku düzeni iyi olan katılımcıların sağlıklı yaşam biçimi davranış puanlarının anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Sonuç olarak, kardiyovasküler hastalık öyküsü bulunan bireylerin birinci derece akrabalarında risk farkındalığının görece yüksek olduğu belirlenmiş; ancak bu bilginin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarına yeterli düzeyde yansımadığı görülmüştür. Bu durum, bireysel farkındalığın davranış değişikliğiyle sonuçlanabilmesi için bilgi düzeyini eyleme dönüştürmeye yönelik yapılandırılmış eğitim ve danışmanlık programlarına duyulan gereksinimi ortaya koymaktadır.Cardiovascular diseases (CVD) are among the leading causes of morbidity and mortality in many countries and can be largely controlled through early intervention against preventable risk factors. This study assessed the knowledge and healthy lifestyle behaviors of first-degree relatives of individuals with cardiovascular disease. The findings aim to contribute to the development of effective strategies. This analytical cross-sectional study was conducted at a family health center in Bursa province and included 120 participants who had a first-degree relative with cardiovascular disease. Following the provision of necessary preliminary information, participants who voluntarily agreed to take part were administered a face-to-face questionnaire consisting of a 15-item introductory survey form, the 28-item Cardiovascular Disease Risk Factors Knowledge Level (CARRF-KL) Scale, and the 52-item Healthy Lifestyle Behavior Scale II (HLBS-II). According to the study findings, the participants’ mean CARRF-KL score was 20.85 ± 3.65, and the mean HLBS-II score was 132.77 ± 20.77. A weak but statistically significant positive correlation was found between the CARRF-KL and HLBS-II scores (r = 0.187; p = 0.041). Participants with higher education levels scored significantly higher on both scales. Furthermore, participants who engaged in regular physical activity and had good sleep patterns demonstrated significantly higher healthy lifestyle behavior scores. In conclusion, first-degree relatives of individuals with a history of cardiovascular disease exhibited relatively high risk awareness; however, this knowledge was not adequately reflected in healthy lifestyle behaviors. This highlights the need for structured education and counseling programs that convert knowledge into action in order to facilitate behavior change based on individual awareness.