Afganistan’ın Badahşan ili’nde ceviz tüketimini etkileyen faktörler

Abstract

Ceviz (Juglans regia), besin içeriği bakımından zengin ve sağlığa faydalarıyla öne çıkan önemli bir sert kabuklu meyvedir. Omega-3 yağ asitleri, antioksidanlar, E vitamini, diyet lifi ve temel mineraller açısından önemli bir kaynak olan ceviz, yalnızca besin değeriyle değil, aynı zamanda mutfaktaki çok yönlü kullanım alanları ve doğal bileşimi ile de dikkat çekmektedir. Hem geleneksel hem de modern beslenme tarzlarında yer bulması, cevizlerin daha erişilebilir ve kültürel olarak daha fazla kabul görmesini sağlamıştır. Son yıllarda sağlık bilincinin artmasıyla birlikte ceviz, işlevsel beslenmenin bir sembolü olmuştur. Bu doğrultuda tüketici tutum ve davranışlarının incelenmesi önemli bir araştırma alanı haline gelmiştir. Bu tüketim eğilimlerinin ardındaki etmenlerin anlaşılması, beslenme eğitimi politikaları, tarımsal üretim stratejileri ve sürdürülebilir gıda sistemlerinin oluşturulması açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu bağlamda, söz konusu araştırmada Afganistan’da ceviz tüketim alışkanlıklarına yönelik çalışmalar ele alınmış; Badahşan İli örneklem bölgesi olarak seçilmiştir. Tüketicilerin tutum ve davranışları, 394 kişiyle Google Forms platformu aracılığıyla çevrim içi olarak gerçekleştirilen anketler yoluyla toplanan verilerle değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler yüzde değerleri ve Ki-kare (χ²) analizi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, ankete katılan tüketicilerin %39,3’ünü kadınlar, %60,7’sini ise erkekler oluşturmaktadır. Katılımcıların yaş dağılımı incelendiğinde, en yoğun grubun %43,1 oranıyla 30–39 yaş aralığında yer aldığı görülmektedir. Eğitim düzeyine bakıldığında ise katılımcıların çoğunluğunu %57,4 ile üniversite mezunları oluşturmaktadır. Anket verilerine göre, katılımcıların %89,3’ü ceviz tüketimini sabah saatlerinde gerçekleştirdiğini, %59,6’sı ise her gün düzenli olarak ceviz tükettiklerini belirtmiştir. Ürün tercihi açısından değerlendirildiğinde, bireylerin %57,1’inin kabuklu cevizi, %42,9’unun ise kabuksuz cevizi tercih ettiği saptanmıştır. Ceviz tüketiminin temel motivasyonları arasında besin değeri (ortalama puan = 4,18), beyin sağlığına katkı (4,07) ve kardiyovasküler faydalar (3,80) ön plana çıkmaktadır. Hane halkı gelir düzeyi ile haftalık ceviz tüketim miktarı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (p < 0,002). Buna ek olarak, katılımcıların %62’si son beş yıl içinde ceviz tüketimlerinde artış yaşandığını ifade etmiştir. Araştırma bulguları, ceviz tüketiminin özellikle genç yetişkin ve üniversite mezunu bireyler arasında yaygın olduğunu göstermektedir. Katılımcıların büyük çoğunluğunun sabah saatlerinde ve günlük olarak ceviz tüketmesi, bu ürünün beslenme alışkanlıklarında önemli bir yer tuttuğunu ortaya koymaktadır. Besin değeri, beyin sağlığı ve kalp-damar faydaları tüketimin temel nedenleri olarak öne çıkarken, gelir düzeyi ile tüketim miktarı arasında anlamlı bir ilişki bulunması ekonomik koşulların belirleyici rolünü göstermektedir. Son beş yılda artan tüketim ise ceviz algısının sağlık temelli olarak güçlendiğini ortaya koymaktadır.Walnuts (Juglans regia) are widely recognized as one of the most nutrient-rich and health-promoting tree nuts. They are an excellent source of omega-3 fatty acids, antioxidants, vitamin E, fiber, and essential minerals. Beyond their nutritional value, walnuts are favored for their culinary versatility and natural composition. Their integration into both traditional and modern diets has made them increasingly accessible and culturally accepted. As health awareness grows, walnuts have become a symbol of functional nutrition, highlighting the importance of examining consumer attitudes and behaviors toward their consumption. Understanding the driving factors behind this trend is crucial for shaping nutrition education, agricultural policies, and sustainable food strategies. In this context, walnut consumption habits in Afghanistan were examined, with Badakhshan province serving as a case study. Consumer attitudes and behaviors were assessed through an online survey of 394 participants using Google Forms. The data were analyzed using percentage distributions and chi-square tests. Findings showed that 39.3% of participants were female and 60.7% male, with most between the ages of 30 and 39 (43.1%) and holding a university degree (57.4%). A majority (89.3%) reported consuming walnuts in the morning, and 59.6% consumed them daily. In terms of product preference, 57.1% chose shelled walnuts, while 42.9% preferred unshelled. The main motivations for walnut consumption were nutritional value (mean score = 4.18), brain health (4.07), and cardiovascular benefits (3.80). A statistically significant correlation was found between household income and weekly walnut intake (p < 0.002). Additionally, 62% of participants stated that their walnut consumption had increased over the past five years. The research findings indicate that walnut consumption is particularly common among young adults and university graduates. The fact that the majority of participants consume walnuts in the morning and on a daily basis highlights the significance of this product in daily dietary habits. Nutritional value, brain health, and cardiovascular benefits emerge as the main motivations for consumption, while the statistically significant relationship between income level and consumption quantity underscores the influence of economic factors. The reported increase in walnut consumption over the past five years suggests that health-oriented perceptions of walnuts have strengthened.