Klinik karar destek sistemleri kullanan hemşirelerin zihinsel iş yükleri ve iş yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi

Abstract

Klinik karar destek sistemleri hemşirelik hizmetlerini kolaylaştırdığı kadar karmaşıklıkta yaratabilir. Bu nedenle araştırma, bu sistemleri kullanan hemşirelerin zihinsel iş yükü ile iş yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Bursa Uludağ Üniversitesi’nde çalışan tüm hemşirelere örneklem seçimine gidilmeden Mart 2024 – Mayıs 2025 tarihleri arasında nicel ve kesitsel olarak yapılmıştır. Veriler “Kişisel Bilgi Formu”, “Hemşirelerde İş Yaşam Kalitesi Ölçeği” ve “Zihinsel İş Yükü Ölçeği” kullanılarak toplanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizi IBM SPSS 29.0.2.0 istatistik paket programında yapıldı. Araştırma verilerinin analizinde, Shapiro-Wilk testi, Mann-Whitney U testi, Kruskal Wallis testi, anlamlılık bulunması durumunda çoklu karşılaştırma testlerinden Bonferroni testi kullanılmıştır. Araştırmada katılımcıların “İş Yaşam Kalitesi Ölçeği” toplam puanı, ortalamanın üzerinde bulunmuştur. Alt boyutlardan en yüksek puan “iş koşulları”, en düşük, “destek hizmetleri”dir. Hemşirelerin “Zihinsel İş Yükü Ölçeği” toplam puanı yüksek olup, en yüksek alt boyut “performans iş yükü”, en düşük ise “duygusal iş yükü”dür. “İş/çalışma ortamı” ile “bilişsel, geçici, duygusal iş yükü” ve toplam zihinsel iş yükü puanı arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca “duygusal iş yükü” ile “yöneticilerle ilişkiler, iş algısı, destek hizmetler” ve toplam iş yaşam kalitesi arasında da negatif korelasyonlar saptanmıştır. “geçici iş yükü” ile iş yaşam kalitesi puanı arasında da olumsuz ilişki görülmüştür. Araştırmada “yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, çalışılan birim, pozisyon, çalışma şekli, toplam çalışma yılı ve çalışma saatleri” bağımsız değişken olarak ele alınmıştır. Sonuçlara göre, zihinsel iş yükünü azaltmak ve iş yaşam kalitesini artırmak için hemşire sayısının artırılması, çalışma listelerinin sosyal yaşama uygun şekilde düzenlenmesi ve karar destek sistemlerinin diğer kurumlarda yaygınlaştırılması önerilmektedir.Clinical Decision Support Systems can both facilitate and complicate nursing services. Therefore, this study was conducted to examine the relationship between the mental workload of nurses using these systems and their quality of work life. The research was conducted quantitatively and cross-sectionally between March 2024 and May 2025, without a sampling selection, and included all nurses working at Bursa Uludağ University. Data were collected using the “Personal Information Form,” the “Quality of Work Life Scale for Nurses,” and the “Mental Workload Scale.” Statistical analyses were performed using the IBM SPSS 29.0.2.0 statistical package. For data analysis, the Shapiro-Wilk test, Mann-Whitney U test, Kruskal-Wallis test, and, in cases of significance, the Bonferroni multiple comparison test were used. In the study, participants’ total scores on the “Quality of Work Life Scale” were found to be above average. Among the sub-dimensions, the highest score was in “working conditions,” and the lowest was in “support services.” Nurses' total scores on the “Mental Workload Scale” were high, with the highest sub-dimension being “performance workload” and the lowest being “emotional workload.” A significant negative relationship was found between the “work/work environment” and “cognitive, temporal, and emotional workload” sub-dimensions and the total mental workload score. Additionally, negative correlations were identified between “emotional workload” and “relationships with managers, perception of work, support services,” as well as with the total quality of work life. A negative relationship was also observed between “temporal workload” and the quality of work life score. In the study, the independent variables considered were “age, gender, marital status, education level, department worked in, position, working style, total years of experience, and working hours.” Based on the results, it is recommended to increase the number of nurses, adjust work schedules to be compatible with social life, and expand the use of decision support systems in other institutions in order to reduce mental workload and improve the quality of work life.