Planlı Davranış Kuramı ve Değer-İnanç Norm Kuramı kapsamındaki değişkenlere ilişkin ölçeklerin iklim değişikliği bağlamında geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması

Abstract

Bu çalışmada, Planlı Davranış Kuramı’nda ve Değer-İnanç-Norm Kuramı’nda tanımlanan değişkenlere ilişkin ölçeklerin iklim değişikliği bağlamında geliştirilmesi ve geçerliklerinin test edilmesi amaçlanmıştır. İklim yanlısı davranışlara yönelik tutum, algılanan davranış kontrolü ve öznel normlar, Planlı Davranış Kuramı kapsamında geliştirilen ölçeklerdir. Değer-İnanç-Norm Kuramı çerçevesinde geliştirilen ölçekler, iklim değişikliğiyle ilgili sonuçların farkındalığı, iklim değişikliğine yönelik sorumluluk üstlenme ve iklim yanlısı davranışlara ilişkin kişisel normlar ölçekleridir. İlgili ölçeklerin psikometrik özellikleri üç kapsamlı çalışma ile incelenmiştir. Türkiye’nin tüm coğrafi bölgelerinden genel nüfusu temsil eden bir örneklem kullanılarak yürütülen üç ayrı çalışmada toplam 1.152 kişiden veri toplanmıştır. Birinci çalışmada, Açımlayıcı Faktör Analizi ile ölçeklerin yapısı ve içeriği belirlenmiştir. İkinci çalışmada, ölçek yapılarını doğrulamak üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi gerçekleştirilmiş ve ölçeklerin iç tutarlık güvenirlikleri incelenmiştir. Üçüncü çalışmada, ölçeklerin ait olduğu kuramsal modeller üzerinden nomolojik yapı geçerliği sınaması gerçekleştirilmiştir. Her bir ölçek için, maddeleri dört ile altı arasında değişen, geçerli ve güvenilir tek boyutlu yapılar elde edilmiştir.In the context of climate change, this study aims to develop and test the validity of scales based on the Theory of Planned Behavior (TPB) and the Value-Belief-Norm Theory (VBN) in Turkish. TPB-based scales measure attitudes, perceived behavioral control, and subjective norms regarding pro-climate behaviors. VBN-based scales assess awareness of climate change consequences, personal responsibility toward climate change, and personal norms regarding climate change-related actions. The psychometric properties of these scales were examined through three comprehensive studies. Data were collected from a representative sample of Turkey’s population (N = 1,152) across all geographical regions. In Study 1, Exploratory Factor Analysis was used to identify the construct and content of the scales. In Study 2, Confirmatory Factor Analysis was conducted to validate constructs, and internal consistency reliability was assessed. Study 3 focused on testing the nomological construct validity of the scales based on their theoretical models. Each scale demonstrated a valid, reliable, and unidimensional structure, with four to six items per scale.