Tefsîr hâtimelerinde tefsîr ve müfessir

Abstract

Tefsir mukaddimeleri üzerine haklı olarak pek çok çalışma yapılmış ancak hâtimeler genellikle ihmal edilmiştir. Belki de tefsirlerin yarısından fazlasında hâtime bölümünün bulunmaması, bazı tefsîr hâtimelerinin ise yalnızca dua cümlelerinden oluşması araştırmacıları özel bir çalışma yapmaktan alıkoymuş olabilir. Oysa bitiriş bölümleri dar hacimde ve sınırlı sayıda olmalarına rağmen Kur’ân ilimleri açısından önemli verileri ve tecrübeleri yansıtırlar. Diğer bir ifadeyle hâtimeler, derin bir Kur’ân eğitiminin şekillendirdiği büyük akılların ve kalplerin bu süreçte süzdükleri özleri son bir nasihat olarak gelecek nesillere aktaran bölümlerdir.