Dionysos dans le décor en mosaïque dans les provinces Africaines : Le contexte architectural

Abstract

Dionysus/Bacchus and his thiasos played a major role in mosaic decoration in North Africa, where virtually every city has yielded pavements inspired by Dionysian legend and imagery. Recent scholarship has shifted from purely iconographic or technical analyses toward contextual approaches that consider mosaics within their original architectural settings. Our study investigates how could Dionysian mosaic have functioned within the spatial and cultural frameworks of African provinces and to understand the link between mosaics and the nature of these decorated spaces. An analytical method was conducted on a large sample of selected pavements from all African provinces (about fifty) by an iconographic, stylistic, spatial and comparative analysis, covering a wide chronological interval from the High to the Late Roman empire. Our study reveals a wide diversity of architectural contexts, with a clear predominance of domestic architecture. In some examples we can observe an iconographic program and spatial patterns for African Dionysian mosaics adapted according to the function of the surface to be decorated (as in Lambaesis, Thysdrus). The recurrence of certain themes suggests deliberate choices rather than purely decorative selections. This Dionysian mosaic-like atmosphere is primarily evident in domestic spaces in the public part, in the reception rooms, and to a lesser extent in larger public spaces. It appears that Dionysus is the deity most associated with the coordination of the iconographic program in the majority of wealthy African residences, where mosaics served as cultural, social and even religious iconographic indicators.

ionysos/Bakhos ve onun thiasos’u (alayı), Kuzey Afrika’daki mozaik bezemelerinde önemli bir rol oynamıştır. Neredeyse her şehirde, Dionysos efsanesinden ve ikonografisinden esinlenen mozaik döşemeler bulunmuştur. Güncel araştırmalar, salt ikonografik ya da teknik çözümlemelerden uzaklaşarak, mozaiklerin özgün mimari bağlamları içinde değerlendirilmesine yönelmiştir. Bu çalışma, Dionysos temalı mozaiklerin Afrika eyaletlerindeki mekânsal ve kültürel çerçeveler içinde nasıl işlev gördüğünü ve bu mozaiklerle süslenen alanların niteliğiyle olan ilişkisini anlamayı amaçlamaktadır. Yaklaşık elli seçilmiş döşeme üzerinde, tüm Afrika eyaletlerini kapsayacak biçimde ikonografik, üslup, mekânsal ve karşılaştırmalı bir analiz yürütülmüştür. Bu inceleme, Yüksek İmparatorluk Dönemi’nden Geç Roma İmparatorluğu’na kadar geniş bir kronolojik aralığı kapsamaktadır. Araştırma, mimari bağlamların büyük çeşitlilik gösterdiğini ve konut mimarisinin açık bir şekilde baskın olduğunu ortaya koymaktadır. Bazı örneklerde (örneğin Lambaesis ve Thysdrus’ta), süsleme yüzeyinin işlevine göre uyarlanmış ikonografik programlar ve mekânsal düzenlemeler gözlemlenmiştir. Belirli temaların tekrar etmesi, yalnızca süsleme amacıyla değil, bilinçli seçimlerle oluşturulmuş bir ikonografik programın varlığına işaret etmektedir. Bu Dionysosvari mozaik atmosferi, öncelikle konutların kamusal bölümlerinde -özellikle kabul salonlarında-, daha sınırlı ölçüde ise büyük kamusal yapılarda görülmektedir. Bulgular, Dionysos’un, zengin Afrikalı konut sahiplerinin çoğunda ikonografik programın merkezinde yer alan başlıca tanrı olduğunu göstermektedir. Bu yapılarda mozaikler, kültürel, toplumsal ve hatta dinsel birer ikonografik gösterge olarak işlev görmüştür.