Aile ve çalışma yaşamı dengesinin gizli engeli: Süper kadın algısı üzerine nitel bir araştırma

Abstract

İnsanlık tarihi boyunca ev ve iş yaşamı arasında kurulan ilişki, toplumsal dönüşümlerle birlikte önemli kırılmalara uğramış ve özellikle Sanayi Devrimi sonrası bu iki alan arasındaki denge bozulmuştur. Kapitalist üretim sisteminin etkisiyle çalışma yaşamı kamusal alanda ücretli emeğe indirgenirken, ev içi sorumluluklar özel alanda kadınlara yüklenmiş; bu durum kadınların hem iş hayatında hem de aile içinde çoklu rolleri aynı anda yürütme zorunluluğunu beraberinde getirmiştir. Günümüzde bilgi toplumunun neden olduğu belirsizlik ortamında, kadınların aile ve çalışma yaşamını dengelemeye yönelik çabaları, bir “Süper Kadın” olmayı gerektirmektedir. “Süper Kadın” algısı, kadının tüm rollerini eksiksiz yerine getirebilmesini vurgulayan eden ancak gerçek yaşamda sürdürülebilir olmayan bir ideali temsil etmektedir. Kadınlar, hem evde hem işte üstün bir performans göstermeleri beklendiği için destek almaksızın bu rolleri yerine getirmeye çalışmakta, bu da aile ve çalışma yaşamı dengesinin kurulmasını güçleştirmektedir. Bu çalışma, kadınların aile ve iş yaşamı dengesine ilişkin deneyimlerini “Süper Kadın” algısı bağlamında incelemeyi ve bu algının denge kurma sürecine etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında 12 kadın yöneticiyle yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiş, görüşmeler ses kaydı alınarak deşifre edilmiş ve içerik analizi yöntemiyle Maxqda programı kullanılarak analiz edilmiştir. Fenomenolojik desenin benimsendiği çalışmada, kadınların deneyimlerinden yola çıkılarak “Süper Kadın” algısının aile ve çalışma yaşamı dengesini önünde nasıl bir engel teşkil ettiğine dair önemli bulgulara yer verilmektedir.

Throughout human history, the relationship between domestic life and work life has undergone significant disruptions due to socio-economic transformations, particularly following the Industrial Revolution, which led to a marked imbalance between these two spheres. Under the influence of the capitalist mode of production, work became confined to the public domain as paid labor, while domestic responsibilities were relegated to the private sphere and disproportionately assigned to women. This shift has compelled women to simultaneously manage multiple roles both in their professional and domestic lives. In today’s knowledge society, characterized by increasing uncertainty, the efforts of women to balance family and work responsibilities are often shaped by the expectation of becoming a “Superwoman.” This perception promotes an ideal in which women are expected to flawlessly fulfill all roles, an expectation that is often unrealistic and unsustainable in practice. As a result, women strive to meet the demands of both domains without sufficient support, making it increasingly difficult to achieve a sustainable work-family balance. This study aims to examine women’s experiences in managing the balance between work and family life within the framework of the “Superwoman” perception, and to analyze how this ideal influences their ability to maintain such balance. The research was conducted through semi-structured interviews with 12 women in managerial positions. The interviews were audio-recorded, transcribed, and analyzed using content analysis via the Maxqda software. Employing a phenomenological research design, the study provides significant insights into the ways in which the “Superwoman” perception functions as a barrier to achieving equilibrium between professional and domestic spheres.