İşgalden kurtuluşa Milli Mücadele Döneminde Bursa (100. Yıl)

Abstract

Tarih öncesi çağlardan bugüne önemini koruyan Bursa şehri, Roma ve Bizans dönemlerinde siyasi ve iktisadi bir merkez olarak dikkati çekmiştir. 1326 yılında Osmanlı hâkimiyeti altına girdikten sonra devletin ilk başkenti olan Bursa şehri, zirai ve ticari önemine ek olarak küçük el sanatları ve üretimi ile de ön planda olmuştur. Günümüze kadar uzanan tarihi dokusu, hanları, ibadethaneleri ve külliyeleri ile Bursa Osmanlı’nın imparatorluk ihtişamını yansıtmaya devam etmektedir. Coğrafi konumunun getirdiği avantaj, başkent İstanbul’a yakınlığı ve Anadolu içlerine uzantısının kolaylığı, liman beldelerine sahip olması Bursa şehrinin geçmişten günümüze hızla büyüyen ve gelişen bir şehir olmasını sağlamıştır. Osmanlı Devleti’nin çok uluslu imparatorluk yapısının yansıması olarak farklı etnik ve dini kimliklerin etkisi Bursa özelinde de tarihi mekânlar ve mimari doku üzerinden izlenebilmektedir. Osmanlı’nın başkenti Edirne’ye ve sonrasında İstanbul’a taşındıktan sonra da Bursa, İstanbul’un ya da sarayın arka bahçesi olarak itibarını korumuştur. Bu denli önemli ve değerli bir şehir olması, Osmanlı’nın çözülme döneminde Bursa’yı Osmanlı coğrafyası üzerinde farklı emelleri olan emperyalist güçlerin hedef bölgeleri arasına sokmuştur. Bu tutum, I. Dünya Savaşı sonrası Bursa’nın, gerek İtilaf Devletleri’nin gerekse taşeronlarının (Rum ve Ermeniler) işgal ve tehditlerine maruz kalmasına neden olacaktır. İşgallere gerekçe olan Mondros Mütarekesi’nin 7. maddesi ile Mudanya-Gemlik limanları vasıtası ile antlaşmanın 8 ve 9. maddelerinin kapsamına giren Bursa’da antlaşma hükümleri ateşkesin imzasından hemen sonra uygulamaya sokulmuş, resmi işgal ise 8 Temmuz 1920’de gerçekleşmiştir. Bursa merkezi ve ilçelerinin hemen hemen hepsi işgal döneminde Yunanlıların, Rumların ve Ermenilerin şiddetine, baskısına maruz kalmış, işgalin ötesinde büyük bir mezalim ve kıyım yaşamıştır. ‘2 yıl, 2 ay, 2 gün’ süren işgal Milli Kuvvetlerin 11 Eylül 1922’de Bursa merkezine girerek Bursa’yı geri alması ile sonlanmıştır. Bu süreç yazıya dökülürken elbette çok kolay ifade edilebilmektedir, fakat zamanın tanıklarının saçlarını ağırtan, onları hayattan koparan, anayı babayı oğulu kızı eksilten acımasız bir süreçtir bu. Bursa kenti ve halkı bu sancılı günleri hiç kolay geçirmemiştir ve bu günlerin izleri gerek toplumsal hafızada, gerek belgelerde, gerekse fiziksel dokuda hala canlılığını korumaktadır. İşte bu noktada Bursa’nın Yunan işgalinden kurtuluşunun 100. yıldönümünde, Bursa Büyükşehir Belediyesi ve Bursa Uludağ Üniversitesi ortaklığı ile Bursa’nın işgal ve kurtuluş sürecini yeniden hatırlamak, o izlerin üzerinden bir kez daha geçmek amacı ile bir bilgi şöleni hazırlığına girişilmiş ve “İşgalden Kurtuluşa Millî Mücadele Döneminde Bursa Sempozyumu” adı ile 16 Eylül 2022 tarihinde bu etkinlik gerçekleştirilmiştir. Bursa 100 yıl sonra o acıyı ve gururu bir kez daha yaşamış ve hafızalar tazelenmiştir. Bu vesile ile değerli araştırmaları ve çalışmaları ile bilgilerini, birikimlerini Bursalılar ile paylaşan akademisyen ve araştırmacıların eserleri bir araya getirilerek kitaplaştırılmıştır. Bu kitap bir anlamda Bursa’nın farklı açılardan çok değerli bilgiler, belgeler ve düşüncelerin bir araya getirildiği bir Milli Mücadele günlüğü olarak da değerlendirilebilir. Kitabımızın altyapısını sağlayan ortamı hazırlama konusundaki destekleri için, Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Sayın Alinur Aktaş başta olmak üzere özverili çalışmaları için Bursa Büyükşehir Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Dairesi Başkanlığı’na, bu süreçte emeği geçen bütün Belediye çalışanlarına, gerek etkinliğin düzenlenmesinde gerekse kitabın basımı konusundaki destekleri için Bursa Uludağ Üniversitesi Rektörü Sayın Prof. Dr. A. Saim Kılavuz’a, akademisyen ve araştırmacıların Bursa’da buluşmalarında ve bu eserin ortaya çıkmasında, en fazla emeği olan Bursa Uludağ Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Bölümü öğretim elemanlarına ve özellikle sempozyum düzenleme kurulu başkanı Sayın Dr. Öğretim Üyesi Sezai Sevim’e, elbette eserimizdeki birikimi oluşturan bilgilerini, belgelerini paylaşan değerli akademisyen ve araştırmacılara teşekkür ediyoruz. Bursa’nın tarihsel belleğine değerli bir katkı sağlaması dileklerimizle.