Çağatay Türkçesinin klasik sonrası devri’nin (1600-1921) manzum eserleri

Abstract

Türk dilinin tarihî dönemlerine ait adlandırmalar ve çeşitli sınıflandırmalar bulunmaktadır. Doğu Türklüğünün 15-20. yüzyıllar arasında yazı dili olan Çağatay Türkçesinin alt dönemleri için de tasnif çalışmaları yapılmıştır. Bu devre ait yaygın kabul gören tasnif J. Eckmann’a aittir ve bu tasnife göre üç alt dönemden oluşan Çağatay Türkçesinin son dönemi “Klasik Sonrası Devir (PostClassical Period) (1600-1921)” olarak adlandırılmıştır. Ali Şîr Nevâyî ile en mükemmel seviyesine ulaşmış olan Çağatay Türkçesi manzum eserleri, Nevâyî’yi örnek alarak satırlarını nazma dökenlerle hem Orta Asya’da hem de Osmanlı sahasında devam etmiştir. Osmanlı devri şairlerinin Nevâyî’ye yaptıkları nazireler bulunmaktadır. Bu dönemde Orta Asya Türk Hanlıklarında, Hanların emriyle devam ettirilen edebî faaliyetler vardır. Saray ve çevresindeki bu edebî faaliyetlerde bulunan birçok şair tarafından hazırlanan divanlar dışında, tercüme, tarih, hikâye vd. türlerde de manzum eserler yazılmıştır. Bu çalışmada 17. yüzyıldan itibaren belirlenen şairler ve manzum eserleri üzerinde durulacak; yazılış sahalarına, türlerine, temalarına göre belirlenen eserler kronolojik olarak tasnif edilecektir.

There are names and various classifications of historical periods in the Turkish language. Classification studies have also been conducted for the sub-periods of Chagatay Turkish, the written language of Eastern Turkic between the 15th and 20th centuries. The widely accepted classification of this period is J. Eckmann, and according to this classification, the last period of Chagatay Turkish, which consists of three sub-periods, is called “Post-Classical Period (1600-1921)”. Chagatay Turkish poetic works, which reached their most perfect level with Ali Şîr Nevâyî, continued both in Central Asia and in the Ottoman field with those who put their lines into verse by taking Nevâyî as an example. The poets of the Ottoman period wrote nazirs to Nevâyî. During this period, literary activities were conducted in the Central Asian Turkish Khanates, which were carried out by the order of the khans. Apart from the divans prepared by many poets in these literary activities in and around the palace, works in verse were written in the genres of translation, history, story, etc. This study will focus on the poets and their works in verse from the 17th century onwards; the works will be classified chronologically according to their fields of writing, genres, and themes